Κατεβάστε τώρα το application της Offsitenews για Android & για iOS
Group google play
Group app store
mobile app

Η διασύνδεση της Κλιματικής Αλλαγής με την κοινωνία & οικονομία

Offsite Team -
07.04.2022 - 10:26

Η διασύνδεση της Κλιματικής Αλλαγής με την κοινωνία & οικονομία

Της Δρ. Δέσποινα Κοχλιού

Οι προειδοποιήσεις των επιστημόνων για τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και τον αντίκτυπο τους στην διατήρηση της ακεραιότητας του πλανήτη είναι συνεχείς και δραματικές. Η κλιματική αλλαγή που συντελείται ήδη δημιουργεί πολλά προβλήματα με χειρότερο αυτό της απώλειας ανθρώπων και φυσικών πόρων. Συχνά όμως οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής ξεχνιούνται μόλις τα καιρικά φαινόμενα καταλαγιάσουν. Αποτυγχάνεται, δηλαδή η διασύνδεση των φαινομένων αυτών με τις κοινωνικές και οικονομικές τους συνέπειες.

Η οικολογική κρίση που αντιμετωπίζουμε συνδέεται άμεσα με οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές ανισότητες. Σύμφωνα με έρευνες όσοι διαθέτουν οικονομικά πλεονεκτήματα, αφήνουν πολύ μεγαλύτερο οικολογικό αποτύπωμα, αφού το πλουσιότερο 10% του κόσμου, δηλαδή γύρω στα 630 εκ. άνθρωποι ήταν υπεύθυνο για το 52% των συνολικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μεταξύ 1990 και 2015. Από αυτή την ομάδα, το πλουσιότερο 1% γύρω στα 63 εκ. άνθρωποι ήταν υπεύθυνο για το 15% των συνολικών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και για το 9% του προϋπολογισμού του διοξειδίου του άνθρακα – δυο φορές περισσότερο από το φτωχότερο μισό του παγκόσμιου πληθυσμού γύρω στα 3,1 δις άνθρωποι.   

Επομένως, ο ρόλος των πλουσίων ανά την υφήλιο αναφορικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη είναι σύμπτωμα μιας ευρύτερης πραγματικότητας: η κατανάλωση έχει προκαλέσει περιβαλλοντικές κρίσεις και η λύση βρίσκεται στα δικά τους χέρια λόγω της πολιτικής τους δύναμης. Εντωμεταξύ εκατοντάδες εκατομμύρια συνεχίζουν να βιώνουν ακραία φτώχεια. Ως αποτέλεσμα άνθρωποι σε διαφορετικά μέρη του πλανήτη εξαναγκάζονται να μεταναστεύσουν και να αναζητήσουν προστασία σε άλλες χώρες. Παραδείγματα περιβαλλοντικής μετανάστευσης ήδη εντοπίζονται σε χώρες της Αφρικής, όπως η Κένυα και η Σενεγάλη, στη Γουατεμάλα της νότιας Αμερικής αλλά και στην Καμπότζη. Υπάρχουν τρία βασικά αίτια για την τρέχουσα κρίση: οι προηγούμενες και υφιστάμενες αδικίες μεταξύ και εντός χωρών, π.χ. αποικιοκρατία, η κατακόρυφη αύξηση των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών ανισοτήτων που συσχετίζονται με τη συγκέντρωση εξουσιών και η εμμονή με τη δομική εξάρτηση από την οικονομική ανάπτυξη. 

Στο πλαίσιο αυτό ο ρόλος και οι ευθύνες της ευρωπαϊκής οικονομίας, τόσο εγχώρια όσο και παγκοσμίως αξίζει να συζητηθεί. Ως ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά μπλοκ στον κόσμο, η ευρωπαϊκή οικονομία έχει σημαντικές συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία και στην ευημερία και τις ευκαιρίες ζωής πολλών ανθρώπων ανά την υφήλιο. Ένας ασφαλής και δίκαιος χώρος διαθέτει κοινωνικά θεμέλια και οικολογική προστασία για όλους. Για να κατανοήσουμε πως μπορούμε να καταλήξουμε σε αυτόν πρέπει να δούμε τη μεγαλύτερη εικόνα. Το πώς εμείς ως Ευρωπαίοι πολίτες καθοδηγούμε την οικονομία μας και το τι επιτρέπεται ή δεν επιτρέπεται να κάνουν οι εταιρίες που έχουν την έδρα τους στην ΕΕ επηρεάζουν τη ζωή και τον βιοπορισμό των ανθρώπων και την ακεραιότητα της φύσης. Αυτή τη στιγμή, οι οικονομίες των 27 Κρατών-Μελών της ΕΕ και του ΗΒ υπερβαίνουν τα όρια του πλανήτη.

Χρειάζεται να οικοδομηθεί μια οικονομία που να προάγει την ευημερία όλων των λαών. Μια οικονομία που να ξεπερνά τις δομές εκμετάλλευσης σε παγκόσμια κλίμακα αντί να τις διαιωνίζει, που να χειραφετεί όλους τους λαούς αντί να συγκεντρώνει την εξουσία στα χέρια μιας μικροσκοπικής ελίτ και που να σέβεται αντί να καταστρέφει τη φύση. Η οικονομία εξαρτάται από τους ανθρώπους οι οποίοι εξαρτώνται από τη φύση και του πόρους που παίρνουν από αυτήν. Μέχρι στιγμής, η αχαλίνωτη ανάπτυξη της εξόρυξης, της παραγωγής και του εμπορίου έχουν τροφοδοτήσει έναν καταστροφικό κύκλο μεγάλης κλίμακας. Η κοινωνία των πολιτών σε όλη την Ευρώπη απαιτεί την αλλαγή, η οποία θα οδηγήσει μακριά από την τρέχουσα καταστροφική οικονομία και προς μια κοινωνικά και οικολογικά δίκαιη οικονομία.

Για περισσότερες πληροφορίες για την κλιματική αλλαγή και τις διασυνδέσεις της με την οικονομία και τη μετανάστευση μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του Έργου “End Climate Change, Start Climate of Change”, που συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή του Προγράμματος DEAR και υλοποιείται στην Κύπρο από το Ερευνητικό Ίδρυμα του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

*Δρ. Δέσποινα Κοχλιού, Λέκτορας Κοινωνικής Εργασίας, Ερευνητικό Ίδρυμα Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

Βιωσιμότητα: Το μεγάλο στοίχημα των κυπριακών πόλεων

Offsite Team -
22.06.2022 - 13:45

Βιωσιμότητα: Το μεγάλο στοίχημα των κυπριακών πόλεων

Του Γιάννη Αρμεύτη*

Πριν από μερικές ημέρες το έγκριτο καναδικό περιοδικό Corporate Knights δημοσίευσε το Sustainable Cities Index, την ετήσια έκθεσή του δηλαδή σε σχέση με τις πιο βιώσιμες πόλεις του πλανήτη. Ειδικοί και αρθρογράφοι του περιοδικού, χρησιμοποιούν μία σειρά παραμέτρων για την αξιολόγηση των υπό εξέταση πόλεων, όπως οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ανά κάτοικο, η έκταση των δημόσιων χώρων, η αναλογία πρασίνου, η διαχείριση του νερού, η αποδοτικότητα του οδικού δικτύου και των υποδομών, καθώς και η εξάρτηση των κατοίκων τους από τα αυτοκίνητα.

Η αναφορά στην τελευταία και μόνο παράμετρο, είναι αρκετή για να κατανοήσουμε έναν από τους λόγους που οι κυπριακές πόλεις δεν περιλαμβάνονται στη λίστα των βιώσιμων πόλεων. Δεν είναι ωστόσο η μόνη, αφού γενική παραδοχή πολιτών και αρμοδίων, είναι πλέον η ανάγκη προώθησης σημαντικών αλλαγών που να βελτιώνουν το αστικό περιβάλλον των κυπριακών πόλεων και κατά συνέπεια να αναβαθμίζουν την ποιότητα ζωής.  

Κομβικής σημασίας για την πράσινη μετάβαση η ενίσχυση του κράτους

Στην Κύπρο έχουν γίνει σημαντικά βήματα, σε διάφορα επίπεδα τα τελευταία χρόνια. Η εισαγωγή καλών πρακτικών από το εξωτερικό, η καθιέρωση συστημάτων διαχείρισης των απορριμμάτων, όπως τα πράσινα σημεία και η προσπάθεια δημιουργίας δικτύων διακίνησης χωρίς τη χρήση ιδιωτικών οχημάτων, είναι παραδείγματα που θα πρέπει να σημειώνονται. Παράλληλα όμως θα πρέπει να γίνεται αντιληπτό ότι η χώρα μας έχει πολλές από τις προϋποθέσεις που χρειάζονται για την ταχεία ενσωμάτωση ευρύτερων «πράσινων» λύσεων.

Όπως συνέβη και σε άλλες χώρες, η προώθηση των λύσεων αυτών προϋποθέτει το σχεδιασμό και τη στήριξη του κράτους, είτε σε κεντρικό, είτε σε αποκεντρωμένο επίπεδο.  Όπως δείχνει άλλωστε η ευρωπαϊκή εμπειρία, οι χώρες που καταγράφουν τις καλύτερες επιδόσεις στο ζήτημα της πράσινης μετάβασης, είναι εκείνες όπου το κράτος σχεδίασε και υλοποίησε ένα ολοκληρωμένο πλάνο, προωθώντας παράλληλα κίνητρα προς τους πολίτες τους να ενσωματώσουν πράσινες πρακτικές στην καθημερινότητά τους.

Οι πόλεις μας πρέπει να αλλάξουν

Η ανάπτυξη του αστικού ιστού στην Κύπρο χαρακτηρίζεται από ιδιαιτερότητες που εξηγούνται μεν ιστορικά, μας έχουν αφήσει δε δύσκολες παρακαταθήκες που θα πρέπει να διαχειριστούμε. Η ευρεία διάδοση των single family homes, παράλληλα με την έλλειψη ενός συνολικού πολεοδομικού σχεδιασμού κατά το παρελθόν, έχουν εντείνει το πρόβλημα του urban sprawl, το οποίο με τη σειρά του έχει σημαντικές επιπτώσεις: Το κυκλοφοριακό, η μεγάλη κατανάλωση ενέργειας για τις μεταφορές, η σπατάλη χρόνου για τη διακίνηση των ανθρώπων, αλλά και η έλλειψη της αίσθησης της συνέχειας της πόλης, αποτελούν στοιχεία που υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής. 

Με αυτό λοιπόν ως δεδομένο, θα πρέπει να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα από το κράτος, που θα επιτελούν δύο βασικούς στόχους:

  • Τη διαμόρφωση πράσινων πόλεων
  • Την απεξάρτηση των ανθρώπων από τη χρήση ιδιωτικών οχημάτων 

Αναφορικά με την επίτευξη του πρώτου στόχου, είναι αναγκαία η εφαρμογή ολοκληρωμένων master plans, που να εισάγουν ουσιαστικές αλλαγές εντός των πόλεων της Κύπρου. Η αξιοποίηση ανεκμετάλλευτων χώρων και η μετατροπή τους σε χώρους πρασίνου, η δημιουργία περιαστικών και αστικών χώρων πρασίνου, αλλά και πιο ριζικές αλλαγές, όπως η εισαγωγή των πράσινων διαδρομών, ενός δικτύου δηλαδή ήπιας κυκλοφορίας για πεζούς και ποδηλάτες, κατά μήκος του οποίου θα υπάρχει βλάστηση, αποτελούν παρεμβάσεις με άμεσο αντίκτυπο. 

Η πόλη μου, η Λεμεσός αποτελεί ένα ενδεικτικό παράδειγμα της ανάγκης παρεμβάσεων, καθώς διαθέτει μόλις 2τμ πρασίνου ανά κάτοικο. Κατά το παρελθόν έγιναν προσπάθειες με στόχο την αύξηση αυτής της αναλογίας, ορισμένες από τις οποίες ήταν εξαιρετικά πετυχημένες και αγκαλιάστηκαν από τους Λεμεσιανούς, όπως το γραμμικό πάρκο της πόλης. Η απουσία ωστόσο ενός συνολικού σχεδίου τέτοιων διαδρομών, έχει -μεταξύ άλλων- αποκλείσει τους κατοίκους από τη δυνατότητα να διακινούνται πεζοί, απρόσκοπτα στην πόλη.

Εξίσου σημαντικός είναι ο δεύτερος πυλώνας, που σχετίζεται με τη δημιουργία εναλλακτικών επιλογών για τους ανθρώπους, πέραν της χρήσης των ιδιωτικών τους οχημάτων. Τα όσα συνεπάγεται σε οικονομικό επίπεδο ο πόλεμος που εξελίσσεται σήμερα, επαναβεβαιώνουν ότι το μοντέλο της διακίνησης με προσωπικά οχήματα, τα οποία μάλιστα χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα, δεν είναι ούτε περιβαλλοντικά, ούτε οικονομικά βιώσιμο. 

Ως Κύπριοι είμαστε τυχεροί καθώς ζούμε σε ένα τόπο που μας επιτρέπει να ενσωματώσουμε «πράσινες» λύσεις, ευκολότερα από άλλους. Η εγκατάσταση οικιακών φωτοβολταϊκών μονάδων είναι κάτι που θα οδηγήσει σε παραγωγή καθαρής και οικονομικής ενέργειας, αποτελώντας μία μόνο από τις πολλές ευκαιρίες που μας παρέχουν τα χαρακτηριστικά του τόπου μας. Είναι αυτά τα χαρακτηριστικά, σε συνδυασμό με το σωστό σχεδιασμό και τη βούληση του κράτους, που θα μας επιτρέψουν στο μέλλον να αισθανόμαστε υπερήφανοι λόγω ένταξης των κυπριακών πόλεων σε εκθέσεις όπως το Sustainable Cities Index.

* Αρχιτέκτονας, μέλος της Πρωτοβουλίας «Για τη Λεμεσό»

Home