Κατεβάστε τώρα το application της Offsitenews για Android & για iOS
Group google play
Group app store
mobile app

Τι είδους τοπική αυτοδιοίκηση θέλουμε

Offsite Team -
31.07.2021 - 06:30

Τι είδους τοπική αυτοδιοίκηση θέλουμε

Thumbnail

Γιαννάκη Λ. Ομήρου - Πρώην Προέδρου Βουλής των Αντιπροσώπων

Τον προσεχή Δεκέμβριο θα διενεργηθούν εκλογές στους Δήμους και τις Κοινότητες, εκτός απροόπτου. Ας αξιοποιηθεί αυτή η συγκυρία για ένα γόνιμο διάλογο. Τί είδους τοπική αυτοδιοίκηση θέλουμε στην Κύπρο;

>>> H offsite τώρα και στο Google News - Ακολουθείστε μας

Ένα υπαρκτό πρόβλημα που αφορά τις κοινωνίες, τους πολίτες, τον ίδιο τον ανθρώπινο πολιτισμό, συνδέεται με το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η τοπική αυτοδιοίκηση. Αυτό το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα πιεστικό στις σύγχρονες κοινωνίες, ειδικότερα στις ευρωπαϊκές στις οποίες ως Κύπρος μετέχουμε. Είναι το πρόβλημα  της κρίσης της πολιτικής, της μείωσης της αξιοπιστίας της ως διαδικασίας συμμετοχής των πολιτών στις υποθέσεις που τους αφορούν. Οι κεντρικές εκτελεστικές εξουσίες, οι συγκεντρωτικές διοικήσεις με τις πολλές και συχνά πολυδαίδαλες και γραφειοκρατικές διαδικασίες τους, μοιάζουν απόμακρες και ταυτόχρονα αποκρουστικά απεχθείς για τους πολίτες. Η επιστροφή λοιπόν της πολιτικής στο προσκήνιο και η επανασύνδεση της με τους πολίτες, προϋποθέτει τη συλλογική έκφραση και τη δράση της κοινωνίας. Και η δυνατότητα συμμετοχής των πολιτών σε κρίσιμες αποφάσεις, σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, πρέπει να είναι ο πρώτος στόχος μια συνολικής μεταρρύθμισης, με πρωτογενές κύτταρο την τοπική αυτοδιοίκηση.

Η αναβίωση κατά κάποιο τρόπο της εκκλησίας του Δήμου και η αυθεντική δημοκρατική συμμετοχή των πολιτών προϋποθέτουν απαραίτητα στη νέα εποχή την ολόπλευρη ενίσχυση των θεσμών τοπικής αυτοδιοίκησης και τη δραστική αποδυνάμωση κάθε είδους συγκεντρωτικών εξουσιών.

Κι αυτό μπορεί να γίνει πράξη, γιατί ακριβώς οι θεσμοί αυτοδιοίκησης διακρίνονται από   την κεντρική εξουσία,  ως προς το ότι διαφοροποιούνται από μια παγερή και απόμακρη κεντρική εξουσία, αλλά και γιατί συνδέονται με την καθημερινή ζωή και τη συμβίωση των πολιτών.

Στην Κύπρο η τοπική αυτοδιοίκηση είναι ταλαιπωρημένη και ακόμα σημαντικά αποστερημένη από εξουσίες και μέσα για την επιτέλεση της περιορισμένης αποστολής της.

Η απουσία μιας μακράς δημοκρατικής παράδοσης, σαν αποτέλεσμα του διοριστικού συστήματος, τόσο στα χρόνια της αποικιοκρατίας, όσο και για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα στην περίοδο μετά την ανεξαρτησία, καθήλωσε τις δυνατότητες ανάπτυξης του θεσμού και της αναγόρευσης του σε κύτταρο λαϊκής κυριαρχίας και αποκεντρωμένης άσκησης εξουσίας.

Η κατάργηση του διοριστικού συστήματος ήλθε για μεν τις Χωριτικές Αρχές μόλις το 1979, ενώ για τους Δήμους ακόμα πιο αργά, το 1985. Όμως, η κατάργηση του διοριστικού συστήματος δεν συνοδεύτηκε και από μια βαθιά εκδημοκρατικοποίηση του θεσμού. Η κεντρική διοίκηση εξακολουθεί να υιοθετεί μια νοοτροπία και πρακτική υπερβολικής συγκέντρωσης εξουσίας που αποτυπώνεται στο νομοθετικό πλαίσιο.

Είναι εύκολα κατανοητό, παρά τα κάποια βήματα εκσυγχρονισμού που υπήρξαν τα τελευταία χρόνια, ότι η συγκεντρωτική αντίληψη εξακολουθεί να δυναστεύει αυτόν τον κατ’ εξοχή δημοκρατικό θεσμό. Η κρατική νοοτροπία εξακολουθεί να είναι διαποτισμένη από την άποψη πως η τοπική αυτοδιοίκηση είναι προέκταση της κεντρικής εξουσίας, ένας από τους μηχανισμούς του κράτους που ασκεί δημόσια διοίκηση.

Πρέπει βέβαια να υποδειχθεί ότι αυτή η αντίληψη δεν είναι συμβατή με τον ευρωπαϊκό χάρτη τοπικής αυτοδιοίκησης που εγκρίθηκε από την εξ Υπουργών Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης, τον οποίο η Κύπρος έχει προσυπογράψει. Ο χάρτης αυτός κατοχυρώνει στα άρθρα, 2,3,7 και 8 την «πολιτική και οικονομική αυτοτέλεια στις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης, που τους επιτρέπει να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ένα σημαντικό μέρος των δημοσίων υποθέσεων υπό ιδίαν ευθύνην και προς το συμφέρον του τοπικού πληθυσμού». Μια σειρά άλλων οδηγιών και κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπουν για την υποχρέωση των κρατών –μελών να εκχωρούν εξουσίες στους θεσμούς της τοπικής αυτοδιοίκησης. Η συμμετοχή της Κύπρου   στην Ε.Ε. επιβάλλει τη σταδιακή διεύρυνση των εξουσιών των τοπικών αρχών, την εκχώρηση πόρων και την ανάδειξη της αυτοδιαχείρισης ως μορφής διακυβέρνησης σε τοπικό επίπεδο.

Χρειάζεται η εισαγωγή νομοθετικών ρυθμίσεων, με βάση τις οποίες θα εκχωρούνται σημαντικοί οικονομικοί πόροι από την εκτελεστική εξουσία στην τοπική αυτοδιοίκηση, ώστε να καθίσταται αυτάρκης και να παύσει να είναι εξαρτημένη και δέσμια των αποφάσεων άλλων .Πέραν της ανάγκης για αύξηση της ετήσιας τακτικής χορηγίας και της σύνδεσης της με τα τακτικά έσοδα του κράτους, η τοπική αυτοδιοίκηση θα πρέπει να αποκτήσει αποκλειστικά δικούς της πόρους, ανεξάρτητους και αυτόνομους από την Κεντρική Διοίκηση, οι οποίοι θα της επιτρέπουν, όχι μόνο να καλύπτει τις λειτουργικές της δαπάνες, αλλά και να ανταποκρίνεται στη διεύρυνση των ουσιαστικών της αρμοδιοτήτων ως  οργάνου λαϊκής συμμετοχής και προγραμματισμού, στην οικονομική και κοινωνική ζωή.

Συνοπτικά, η διοικητική αυτοτέλεια μακριά από αυταρχικές επεμβάσεις της κεντρικής διοίκησης, η αποφασιστική αποκέντρωση εξουσιών και η οικονομική αυτοδυναμία, αποτελούν τους βασικούς πυλώνες μετεξέλιξης των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης σε πραγματικά αυτοδύναμα όργανα και όχι σε διεκπεραιωτές και εντολοδόχους μιας άλλης εξουσίας. Είναι φανερό ότι οι κοινωνίες του μέλλοντος δεν θα έχουν τη δομή του υπερτροφικού συγκεντρωτικού κράτους του παρελθόντος. Η εξέλιξη των  κοινωνιών και η προαγωγή πραγματικών συστημάτων δημοκρατικής οργάνωσης θα επιφέρουν αποφασιστικό κτύπημα και θα αποδυναμώσουν καίρια το ισχυρό και παντοδύναμο κράτος της συγκεντρωτικής εξουσίας. Νέες μορφές οργάνωσης αυτοδιαχειριζόμενων τοπικών κοινωνιών θα αναδειχθούν ως η νομοτελειακή εξέλιξη ενίσχυσης του ρόλου των ίδιων των πολιτών. Λιγότερο κράτος προς όφελος των τοπικών αρχών σημαίνει περισσότερη δημοκρατία και σημαίνει αυτεξούσιες κοινωνίες των πολιτών, Είναι λοιπόν αναγκαίο και στην Κύπρο να εγκαταλειφθούν αρτηριοσκληρωτικές και συντηρητικές αντιλήψεις και νοοτροπίες, Η τοπική αυτοδιοίκηση πρέπει να πάψει να λειτουργεί και να αναπαράγεται σαν ένα απλό ξερό διοικητικό σύστημα, με συρρικνωμένες αρμοδιότητες και με αδυναμία εξόδου από ένα ασφυκτικό κλοιό συγκεντρωτικής εξουσίας.

>>> Κατεβάστε τώρα το application της offsite - ΕΔΩ για Android & ΕΔΩ για iOS

Οι τολμηρές μεταρρυθμίσεις στην τοπική αυτοδιοίκηση, η μετατροπή της σε όργανο λαϊκής κυριαρχίας, βάθρο δημοκρατίας με αποφασιστική αποδυνάμωση του κεντρικού κράτους, είναι η μεγάλη επιταγή της νέας εποχής.

Σημ: Το ότι το θέμα της μεταρρύθμισης στην τοπική αυτοδιοίκηση περιορίστηκε στο δημόσιο διάλογο στο θέμα του αριθμού των Δήμων επιβεβαιώνει τον αποπροσανατολισμό που ισχύει ως προς τη μεγάλη εικόνα που έπρεπε να κυριαρχεί. Κυβέρνηση και πολιτικές δυνάμεις ερίζουν όχι για τα ουσιαστικά αλλά για τα δευτερεύοντα.

Βιωσιμότητα: Το μεγάλο στοίχημα των κυπριακών πόλεων

Offsite Team -
22.06.2022 - 13:45

Βιωσιμότητα: Το μεγάλο στοίχημα των κυπριακών πόλεων

Του Γιάννη Αρμεύτη*

Πριν από μερικές ημέρες το έγκριτο καναδικό περιοδικό Corporate Knights δημοσίευσε το Sustainable Cities Index, την ετήσια έκθεσή του δηλαδή σε σχέση με τις πιο βιώσιμες πόλεις του πλανήτη. Ειδικοί και αρθρογράφοι του περιοδικού, χρησιμοποιούν μία σειρά παραμέτρων για την αξιολόγηση των υπό εξέταση πόλεων, όπως οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ανά κάτοικο, η έκταση των δημόσιων χώρων, η αναλογία πρασίνου, η διαχείριση του νερού, η αποδοτικότητα του οδικού δικτύου και των υποδομών, καθώς και η εξάρτηση των κατοίκων τους από τα αυτοκίνητα.

Η αναφορά στην τελευταία και μόνο παράμετρο, είναι αρκετή για να κατανοήσουμε έναν από τους λόγους που οι κυπριακές πόλεις δεν περιλαμβάνονται στη λίστα των βιώσιμων πόλεων. Δεν είναι ωστόσο η μόνη, αφού γενική παραδοχή πολιτών και αρμοδίων, είναι πλέον η ανάγκη προώθησης σημαντικών αλλαγών που να βελτιώνουν το αστικό περιβάλλον των κυπριακών πόλεων και κατά συνέπεια να αναβαθμίζουν την ποιότητα ζωής.  

Κομβικής σημασίας για την πράσινη μετάβαση η ενίσχυση του κράτους

Στην Κύπρο έχουν γίνει σημαντικά βήματα, σε διάφορα επίπεδα τα τελευταία χρόνια. Η εισαγωγή καλών πρακτικών από το εξωτερικό, η καθιέρωση συστημάτων διαχείρισης των απορριμμάτων, όπως τα πράσινα σημεία και η προσπάθεια δημιουργίας δικτύων διακίνησης χωρίς τη χρήση ιδιωτικών οχημάτων, είναι παραδείγματα που θα πρέπει να σημειώνονται. Παράλληλα όμως θα πρέπει να γίνεται αντιληπτό ότι η χώρα μας έχει πολλές από τις προϋποθέσεις που χρειάζονται για την ταχεία ενσωμάτωση ευρύτερων «πράσινων» λύσεων.

Όπως συνέβη και σε άλλες χώρες, η προώθηση των λύσεων αυτών προϋποθέτει το σχεδιασμό και τη στήριξη του κράτους, είτε σε κεντρικό, είτε σε αποκεντρωμένο επίπεδο.  Όπως δείχνει άλλωστε η ευρωπαϊκή εμπειρία, οι χώρες που καταγράφουν τις καλύτερες επιδόσεις στο ζήτημα της πράσινης μετάβασης, είναι εκείνες όπου το κράτος σχεδίασε και υλοποίησε ένα ολοκληρωμένο πλάνο, προωθώντας παράλληλα κίνητρα προς τους πολίτες τους να ενσωματώσουν πράσινες πρακτικές στην καθημερινότητά τους.

Οι πόλεις μας πρέπει να αλλάξουν

Η ανάπτυξη του αστικού ιστού στην Κύπρο χαρακτηρίζεται από ιδιαιτερότητες που εξηγούνται μεν ιστορικά, μας έχουν αφήσει δε δύσκολες παρακαταθήκες που θα πρέπει να διαχειριστούμε. Η ευρεία διάδοση των single family homes, παράλληλα με την έλλειψη ενός συνολικού πολεοδομικού σχεδιασμού κατά το παρελθόν, έχουν εντείνει το πρόβλημα του urban sprawl, το οποίο με τη σειρά του έχει σημαντικές επιπτώσεις: Το κυκλοφοριακό, η μεγάλη κατανάλωση ενέργειας για τις μεταφορές, η σπατάλη χρόνου για τη διακίνηση των ανθρώπων, αλλά και η έλλειψη της αίσθησης της συνέχειας της πόλης, αποτελούν στοιχεία που υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής. 

Με αυτό λοιπόν ως δεδομένο, θα πρέπει να ληφθούν συγκεκριμένα μέτρα από το κράτος, που θα επιτελούν δύο βασικούς στόχους:

  • Τη διαμόρφωση πράσινων πόλεων
  • Την απεξάρτηση των ανθρώπων από τη χρήση ιδιωτικών οχημάτων 

Αναφορικά με την επίτευξη του πρώτου στόχου, είναι αναγκαία η εφαρμογή ολοκληρωμένων master plans, που να εισάγουν ουσιαστικές αλλαγές εντός των πόλεων της Κύπρου. Η αξιοποίηση ανεκμετάλλευτων χώρων και η μετατροπή τους σε χώρους πρασίνου, η δημιουργία περιαστικών και αστικών χώρων πρασίνου, αλλά και πιο ριζικές αλλαγές, όπως η εισαγωγή των πράσινων διαδρομών, ενός δικτύου δηλαδή ήπιας κυκλοφορίας για πεζούς και ποδηλάτες, κατά μήκος του οποίου θα υπάρχει βλάστηση, αποτελούν παρεμβάσεις με άμεσο αντίκτυπο. 

Η πόλη μου, η Λεμεσός αποτελεί ένα ενδεικτικό παράδειγμα της ανάγκης παρεμβάσεων, καθώς διαθέτει μόλις 2τμ πρασίνου ανά κάτοικο. Κατά το παρελθόν έγιναν προσπάθειες με στόχο την αύξηση αυτής της αναλογίας, ορισμένες από τις οποίες ήταν εξαιρετικά πετυχημένες και αγκαλιάστηκαν από τους Λεμεσιανούς, όπως το γραμμικό πάρκο της πόλης. Η απουσία ωστόσο ενός συνολικού σχεδίου τέτοιων διαδρομών, έχει -μεταξύ άλλων- αποκλείσει τους κατοίκους από τη δυνατότητα να διακινούνται πεζοί, απρόσκοπτα στην πόλη.

Εξίσου σημαντικός είναι ο δεύτερος πυλώνας, που σχετίζεται με τη δημιουργία εναλλακτικών επιλογών για τους ανθρώπους, πέραν της χρήσης των ιδιωτικών τους οχημάτων. Τα όσα συνεπάγεται σε οικονομικό επίπεδο ο πόλεμος που εξελίσσεται σήμερα, επαναβεβαιώνουν ότι το μοντέλο της διακίνησης με προσωπικά οχήματα, τα οποία μάλιστα χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα, δεν είναι ούτε περιβαλλοντικά, ούτε οικονομικά βιώσιμο. 

Ως Κύπριοι είμαστε τυχεροί καθώς ζούμε σε ένα τόπο που μας επιτρέπει να ενσωματώσουμε «πράσινες» λύσεις, ευκολότερα από άλλους. Η εγκατάσταση οικιακών φωτοβολταϊκών μονάδων είναι κάτι που θα οδηγήσει σε παραγωγή καθαρής και οικονομικής ενέργειας, αποτελώντας μία μόνο από τις πολλές ευκαιρίες που μας παρέχουν τα χαρακτηριστικά του τόπου μας. Είναι αυτά τα χαρακτηριστικά, σε συνδυασμό με το σωστό σχεδιασμό και τη βούληση του κράτους, που θα μας επιτρέψουν στο μέλλον να αισθανόμαστε υπερήφανοι λόγω ένταξης των κυπριακών πόλεων σε εκθέσεις όπως το Sustainable Cities Index.

* Αρχιτέκτονας, μέλος της Πρωτοβουλίας «Για τη Λεμεσό»

Home