Ο μαύρος χρυσός που παράγει εδώ και αιώνες η Κύπρος

Ο μαύρος χρυσός που παράγει εδώ και αιώνες η Κύπρος

10/09/2017 - 08:03
topika-sponsor-logo
Πολύ πριν το ανακαλύψουμε σε κοιτάσματα στην ΑΟΖ ο μαύρος χρυσός βλαστούσε σε δεντρά
Επιμέλεια: Τάσος Αναστάση

Πολλά χρόνια προτού μάθουμε ορολογίες όπως, ΑΟΖ, ή προτου δούμε πλατφόρμες, και τρυπάνια να τριγυρίζουν στα ανοιχτά της Κύπρου, ξέραμε για έναν άλλο μαύρο χρυσό που είχαμε σε αφθονία στην Κύπρο και τον εξάγαγαμε σε πολλές χώρες στο εξωτερικό και δεν είναι τίποτα άλλο από τα γνωστά τεράτσια.

Η χαρουπιά (ξυλοκερατιά, τερατσιά) ανήκει στην οικογένεια Leguminosae, στο γένος Ceratonia και στο είδος Ceratonia siliqua L. Η επιστημονική ονομασία της χαρουπιάς προέρχεται από την ελληνική λέξη κεράς (κέρατο) και τη λατινική λέξη «siliqua», υποδηλώνοντας τη σκληρότητα και το σχήμα του λοβού. 

Η χαρουπιά στην Κύπρο

Η χαρουπιά είναι ένα φυτό που προέρχεται από την περιοχή της Μεσογείου και έχει καλλιεργηθεί στην περιοχή, για σχεδόν τέσσερις χιλιάδες χρόνια. Οι χαρουπιές πρέπει να προϋπήρχαν στην Κύπρο από τους προϊστορικούς χρόνους, αφού το νησί είναι στενά συνδεδεμένο με την προώθηση του χαρουπιού στον πολιτισμό. 

Το χαρούπι ονομαζόταν χαρακτηριστικά και ως ο «μαύρος χρυσός της Κύπρου», αφού αποτελούσε το προϊόν με τις μεγαλύτερες γεωργικές εξαγωγές του νησιού, και για ορισμένα χωριά, αποτελούσε την 3 κυριότερη γεωργική δραστηριότητα και κυριότερη πηγή εισοδήματος. 

Για ένα σημαντικό αριθμό οικογενειών, αυτό ήταν το μοναδικό τους εισόδημα, ο πανάκριβος θησαυρός τους. Εισόδημα που έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς Κύπριους να σπουδάσουν στο εξωτερικό. Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς πως το πρώτο πνευματικό και επιστημονικό άλμα του κυπριακού λαού έγινε στηριζόμενο στο «μαύρο χρυσό» της. Μάλιστα, η Γερμανίδα αρχαιολόγος Magda Ohnefalsch-Richter, η οποία πέρασε πολλά χρόνια στο νησί, κατά την περίοδο 1894-1912, σχολίασε εκτενώς ότι, «χωρίς αυτό το δώρο της φύσης το νησί θα μπορούσε να είχε από καιρό κηρύξει πτώχευση». 

Επισήμανε ότι τα κυπριακά χαρούπια βαθμολογήθηκαν ως τα καλύτερα στον κόσμο, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας τους σε ζάχαρη. Κατά την περίοδο 1962-66, ο μέσος αριθμός των χαρουπιών, σε οπωροφόρα κατάσταση, ήταν 2,4 εκατομμύρια. Αυτό, με τη σειρά του, απέδιδε κατά μέσο όρο 48.000 τόνους ή 20 κιλά χαρούπια ανά δένδρο. Η παραγωγή και εξαγωγή του χαρουπιού, παρέμεινε μια ακμάζουσα βιομηχανία, κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ου αιώνα, φτάνοντας στη μέγιστη εξαγωγή των 62,000 τόνων το 1968. 

Τρίτη χώρα παγκοσμίως στην παραγωγή χαρουπιών

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το εισόδημα άγγιζε τα δύο εκατομμύρια λίρες. Στη δεκαετία του 60΄, η Κύπρος κατείχε την 3η θέση παγκοσμίως στην παραγωγή χαρουπιών, με την Ισπανία και την Ιταλία να κατέχουν την 1η και την 2η αντίστοιχα. Λόγω της τουρκικής εισβολής όμως του 1974, χάθηκαν σημαντικές εκτάσεις χαρουπιών και η παραγωγή μειώθηκε σε ένα ετήσιο μέσο όρο της τάξης των 20.000 τόνων, κατά τη δεκαετία 1975-1985. Σήμερα, από τα 30.000 εκτάρια γης που υπήρχαν πριν το 1974, παραμένουν μόνο 1.700 εκτάρια χαρουπόδεντρων και καμία δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως οργανωμένη χαρουποφυτεία. 

Θρέπτική αξία χαρουπιού, υφιστάμενες χρήσεις και αναπτυσσόμενες αγορές

Οι υφιστάμενες χρήσεις του χαρουπιού περιλαμβάνουν ζωοτροφές, τρόφιμα και συστατικά τροφίμων, φαρμακευτικά προϊόντα και καλλυντικά ενώ, παράλληλα, το κόμμι του χαρουπιού χρησιμοποιείται ευρέως ως πηκτικός και σταθεροποιητικός παράγοντας σε παιδικές τροφές, ψωμί, δημητριακά, γαλακτοκομικά προϊόντα, ποτά, καλλυντικά, γόμες, και μπογιές. Το χαρούπι είναι ένα τρόφιμο πολλών καρατίων αφού η διατροφική του αξία είναι πολύτιμη. Η σάρκα του χαρουπιού έχει υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα, κυρίως σακχαρόζη, γλυκόζη, φρουκτόζη και μαλτόζη. 

Επιπλέον, περιέχει πρωτεΐνη, υψηλά επίπεδα φυσικών αντιοξειδωτικών ενώσεων και ορισμένα σημαντικά ιχνοστοιχεία, όπως κάλιο, μαγνήσιο, ασβέστιο, σίδηρο κ.ά. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι τα χαρούπια είναι πλουσιότερα σε ασβέστιο από το γάλα, αφού περιέχουν περίπου 300 mg ασβεστίου ανά 100 g χαρουπιού σε σύγκριση με το γάλα που περιέχει 120-130 mg ασβεστίου ανά 100 g γάλατος. 

Το χαρούπι είναι ακόμη γνωστό για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες, αφού δρα ως στυπτικό, καταπραϋντικό και καθαρτικό και είναι ειδικό για τη θεραπεία της διάρροιας στα νήπια. Διάφορες αναφορές σε ιατρικά περιοδικά στη δεκαετία του 1950 έδειξαν ότι το αλεύρι από χαρούπι αναμεμειγμένο με γάλα θα μπορούσε να βοηθήσει τα νήπια να αφομοιώσουν τα γεύματά τους, σταματώντας τη διάρροια.

Το χαρουπόδασος του Πανεπιστημίου Κύπρου

To 2016 το Παν. Κύπρου άρχισε να σχεδιαζει ενα φιλόδοξο έργο. Tο μεγαλύτερο φυσικό χαρουπόδασος της Kύπρου, 

Το σχέδιο περιλαμβάνει την καλλιέργεια, 40.000 χιλιάδων χαρουπιών, σε κρατική γη. Πέραν της δημιουργίας χαρουπόδασους, το Πανεπιστήμιο Κύπρου αποφάσισε να ιδρύσει κέντρο ερευνών με την ονομασία «Μαύρος Χρυσός», το οποίο θα είναι αλληλένδετο με το χαρουπόδασος. 

Ένας από τους απώτερους σκοπούς του έργου είναι να συμβάλει ώστε η Κύπρος να ανακτήσει και να υπερβεί τα επίπεδα παραγωγής χαρουπιού που υπήρχαν πριν από την εισβολή, μέσω μιας διαδικασίας που θα επιτρέπει σε κάθε γεωργό που επιθυμεί, να ενταχθεί σε αυτή την προσπάθεια, ως ανεξάρτητος, ισότιμος συνεργάτης. Στόχος είναι να αξιοποιηθεί η αυξανομένη αυτή παραγωγή χαρουπιού, μέσα από μια σύγχρονη επιστημονική προσέγγιση για μεταποίηση του σε νέα προϊόντα, τα οποία θα προωθούνται στη διεθνή αγορά.

Διαβάστε εδώ: Αξιοπρεπής διαβίωση κατά τη συνταξιοδότηση

Close