Οι πρώτες προεδρικές εκλογές της Κύπρου πίσω στο 1959(Pics)

Οι πρώτες προεδρικές εκλογές της Κύπρου πίσω στο 1959(Pics)

Οι πρώτες προεδρικές εκλογές της Κύπρου πίσω στο 1959(Pics)
Τα κόμματα, οι συνεργασίες, οι υποψήφιοι και ο πρώτος εκλελεγμένος πρόεδρος της νεοσύστατης Δημοκρατίας

Το ημερολόγιο έγραφε 1959.

Η Κύπρος κατάφερε περνώντας μέσα από μια μακρόχρονη ιστορία κατακτήσεων, υποδούλωσης και «αιχμαλωσίας» να απαλλαγεί από τον τελευταίο κατάκτηση της, και να πάψει να είναι πλέον Αγγλική αποικία, μετά και την υπογραφή των συμφωνιών, Ζυρίχης-Λονδίνου και να ανακηρυχθεί ως Ανεξάρτητη Δημοκρατία της Κύπρου.

Τότε ήταν που έπρεπε η νεοσύστατη Δημοκρατία να καταρτιστεί σε κράτος ψηφίζοντας μεταξύ άλλων και τον πρώτο πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Με αφορμή λοιπόν τον προεκλογικό αγώνα που ξεκίνησε εδώ και εβδομάδες και θα ολοκληρωθεί με την εκλογή του νέου Προέδρου στις 4 Φεβρουαρίου 2018, ταξιδεύουμε πίσω στο 1959 για να δούμε το κλιμα που επικρατούσε την αντίστοιχη περίοδο στην Κύπρο.

Προτού γίνουν οι εκλογές που θα οικοδομούσαν το νέο κράτος και θα αποφάσιζαν τον πρώτο πρόεδρο της Δημοκρατίας, έπρεπε να προετοιμαστεί το έδαφος για τη μεταβίβαση της εξουσίας μέσω επιτροπών που προνοούσαν οι Συμφωνίες.

Με βάση τις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου που υπογράφηκαν στις 19 Φεβρουαρίου 1959, και για να καταστεί δυνατή η μεταβίβαση της εξουσίας στην Κυπριακή Δημοκρατία εγκαθιδρύθηκαν:

α) 'Μικτή Επιτροπή Κύπρου' (Συνταγματική) με την εντολή να αποπερατώσει το Σχέδιο Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας με βάση τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου.

β) 'Μεταβατική Επιτροπή στην Κύπρο' σκοπός της οποίας ήταν να καταρτίσει σχέδια προσαρμογής και αναδιοργάνωσης της κυβερνητικής μηχανής για τη μεταβίβαση της εξουσίας στην ανεξάρτητη Κυπριακή Δημοκρατία. Η Επιτροπή αυτή αποτελείτο από τον Κυβερνήτη, τους ηγέτες της Ελληνοκυπριακής και Τουρκοκυπριακής κοινότητας και άλλους Έλληνες και Τούρκους της Κύπρου.

γ) 'Μικτή Επιτροπή στο Λονδίνο' που αποτελείτο από ένα αντιπρόσωπο των Κυβερνήσεων Ελλάδας, Τουρκίας και Μ. Βρετανίας και από ένα αντιπρόσωπο της κάθε κοινότητας της Κύπρου. Έργο της Επιτροπής ήταν να προπαρασκευάσει τις τελικές συμβάσεις για την εφαρμογή όσων συμφωνήθηκαν στη Διάσκεψη του Λονδίνου.

Έτσι στις 2 Απριλίου 1959 σχηματίστηκε η Μεταβατική Επιτροπή που επείχε θέση προσωρινής κυβέρνησης. Η Μεταβατική Επιτροπή (Μεταβατικό Υπουργικό Συμβούλιο) απαρτίζετο από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και τον Τουρκοκύπριο Φαζίλ Κουτσούκ και δέκα Υπουργούς (7 Ελληνοκύπριους και 3 Τουρκοκύπριους). 

Τα μέλη της Επιτροπής είχαν συμβουλευτική μόνο ψήφο, μετείχαν όμως στη λήψη αποφάσεων για τις διευθετήσεις για τη μεταβίβαση της διακυβέρνησης του νησιού. Τα μέλη του Πρώτου Υπουργικού Συμβουλίου ήταν:

Πασχάλης Πασχαλίδης

(Εμπορίου και Βιομηχανίας)

Γλαύκος Κληρίδης

(Δικαιοσύνης)

Πολύκαρπος Γεωρκάτζης

(Εργασίας)

Αντώνης Γεωργιάδης

(Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων)

Τάσσος Παπαδόπουλος

(Εσωτερικών)

Ρηγίνος Θεοχάρης

(Οικονομικών)

Niazi Maniera

(Υγείας)

Osman Orek

(Αμύνης)

Fazil Plumer

(Γεωργίας)

Τα κόμματα 

Τον Απρίλη 1959, ιδρύεται το Ενιαίο Δημοκρατικό Μέτωπο Αναδημιουργίας (ΕΔΜΑ) από αγωνιστές της ΕΟΚΑ, ως η πολιτική τους έκφραση. Την ίδρυση του ΕΔΜΑ χαιρέτισαν τόσο ο Μακάριος όσο και ο Γεώργιος Γρίβας.

Εκτός από το ΕΔΜΑ και το ΑΚΕΛ ιδρύθηκε στις 17.11.59 η Δημοκρατική Ένωση Κύπρου με επικεφαλής τον Θεμιστοκλή Δέρβη και Ιωάννη Κληρίδη, που επείχε θέση αντιπολίτευσης και σ’ αυτήν προσχώρησαν όσοι διαφωνούσαν με το Μακάριο, καθώς και η Ενωτική Παράταξη του Μητροπολίτη Κερήνειας Κυπριανού. Οι πρώτες προεδρικές εκλογές έγιναν στις 13.12.1959.

Αριστερα: Ιωάννης Κληρίδης Δεξιά: Θεμιστοκλής Δέρβης

Οι Υποψήφιοι 

Στις εκλογές του 1959 αντιπαρατάχθηκαν ο πολιτικός ηγέτης της ΕΟΚΑ Αρχιεπίσκοπος Μακάριος και ο Ιωάννης Κληρίδης, πατέρας του Γλαύκου Κληρίδη, ο οποίος εκπροσωπούσε την αστική Δεξιά. Τον Κληρίδη είχε υποστηρίξει και το ΑΚΕΛ, το οποίο ήταν στην αντιπολίτευση. Με το αντιμακαριακό μέτωπο συνασπίστηκε και η αντιζυριχική Δεξιά, η οποία κατηγορούσε τον Μακάριο ότι απεμπόλησε την Ένωση υπέρ της ανεξαρτησίας. Οι εκλογές του 1959 ήταν ένα είδος δημοψηφίσματος για τις συμφωνίες Ζυρίχης - Λονδίνου, με τις οποίες ανακηρύχθηκε η κυπριακή ανεξαρτησία. 

Χαρακτηριστικό της εκλογικής αυτής αναμέτρησης ήταν η μη υποστήριξη του Γλαύκου Κληρίδη προς τον πατέρα του Ιωάννη και η σύμπλευση του με το μακαριακό στρατόπεδο. Κατηγορήθηκε τότε ότι παραβίαζε τη χριστιανική εντολή «τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου...». Εκείνος απαντούσε με το αρχαιοελληνικό «πατρός τε και μητρός τε και των άλλων προγόνων απάντων τιμιότερον και αγιότερον εστίν η πατρίς».

Τα αποτελέσματα των εκλογών

Νικητής και πρώτος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας αναδείχθηκε ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος που εξασφάλισε το 66,29% των ψήφων, έναντι 32,92% του Ιωάννη Κληρίδη. 

Υπό τις περιστάσεις, το ποσοστό του Ιωάννη Κληρίδη δεν ήταν διόλου ευκαταφρόνητο

Ταυτόχρονα έγιναν εκλογές και για τον Αντιπρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας μεταξύ των Τουρκοκυπρίων και εξελέγη ο Φαζίλ Κουτσιούκ, χωρίς ανθυποψήφιο.

Σύνολο εγγεγραμμένων ψηφοφόρων

238.879

Ψήφισαν

217.956 (91.24%)

Έγκυρα ψηφοδέλτια

216.254

Άκυρα ψηφοδέλτια

1.702

Αρχιεπίσκοπος Μακάριος

144.501 (66.85%)

Ιωάννης Κληρίδης

71.753 (33.15%)

αποχή

20.923 (8.76%)

Έτσι, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος αναδείχθηκε πρώτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας με συντριπτική πλειοψηφία.

Την ίδια μέρα, οι Τουρκοκύπριοι διενήργησαν βάσει του Συντάγματος χωριστές εκλογές για την ανάδειξη Αντιπροέδρου της χώρας. Ο κ. Φαζίλ Κουτσιούκ εκλέγηκε χωρίς ανθυποψήφιο.

Ο αντιμακαριακός συνασπισμός διαλύθηκε αμέσως μετά τις εκλογές, όταν το ΑΚΕΛ αποφάσισε να συμπορευτεί με τον Μακάριο

Η παράδοση της εξουσίας

Τα μεσάνυχτα της 15ης προς τη 16η Αυγούστου του 1960 η Κύπρος έπαψε να αποτελεί βρετανική αποικία και έγινε ανεξάρτητη Δημοκρατία. Στις 16 Αυγούστου ο τελευταίος Βρετανός κυβερνήτης Σερ Χιου Φουτ, σε επίσημη τελετή στη Βουλή των Αντιπροσώπων, παρέδωσε την εξουσία στον πρώτο Πρόεδρο της νεοσύστατης Κυπριακής Δημοκρατίας Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ΄ και στον πρώτο της Αντιπρόεδρο Φαζίλ Κουτσιούκ, οι οποίοι είχαν αναδειχθεί στα ύπατα αξιώματα του κράτους στις πρώτες προεδρικές εκλογές, που διεξήχθησαν στις 13 Δεκεμβρίου 1959.

Οι πρώτες βουλευτικές εκλογές - Οι μοναδικές που ψήφισαν Τουρκοκύπριοι

Οι πρώτες βουλευτικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν την 31η Ιουλίου 1960 και στις 7 Αυγούστου 1960 έλαβαν χώραν οι εκλογές για την ανάδειξη των Κοινοτικών Συνελεύσεων. Οι εκλογές διεξήχθησαν με πλειοψηφικό σύστημα και με βάση την αποικιακή νομοθεσία. Ο αριθμός των βουλευτών, σύμφωνα με το σύνταγμα, οριζόταν στους πενήντα, από τους οποίους οι τριάντα πέντε (70%) εκλέγονταν από την ελληνική κοινότητα και οι δεκαπέντε (30%) από την τουρκική κοινότητα.

Μετά τις διακοινοτικές ταραχές που σημειώθηκαν το Δεκέμβριο του 1963 οι δεκαπέντε Τουρκοκύπριοι βουλευτές αποχώρησαν και έκτοτε οι έδρες τους παραμένουν κενές. Αποχώρησαν επίσης όλοι οι Τουρκοκύπριοι που κατείχαν πολιτειακά αξιώματα ή θέση στο δημόσιο τομέα. Η Βουλή συνέχισε να λειτουργεί, με βάση τις ισχύουσες συνταγματικές ρυθμίσεις, όπως αυτές ερμηνεύθηκαν κατά καιρούς από το Ανώτατο Δικαστήριο.

Οι προεδρικές που δεν έγιναν ποτέ

Οι επόμενες προεδρικές εκλογές έπρεπε να γίνουν τον Αύγουστο του 1965. Ωστόσο, από το 1959 μέχρι το 1968 δεν έγιναν εκλογές λόγω της έκρυθμης κατάστασης που δημιουργήθηκε από την τουρκοκυπριακή ανταρσία του 1963. Η τουρκοκυπριακή ηγεσία ανάγκασε τότε όλους τους Τουρκοκυπρίους να αποχωρήσουν από την Κυβέρνηση, τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Δημόσια Υπηρεσία. Ενόψει της ανώμαλης αυτής κατάστασης, η Βουλή των Αντιπροσώπων θέσπισε νόμο για παράταση της θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Με πληροφορίες από:  Υπουργείο Εσωτερικών Κυπριακής Δημοκρατίας, Κυπριακή Βουλή, http://www.makarios.eu

 

 
Home