Ανθούλλης Δημοσθένους: Όταν ο Κύπριος σκηνοθέτης "συνάντησε" τον Τένεσι Ουίλιαμς

Ανθούλλης Δημοσθένους: Όταν ο Κύπριος σκηνοθέτης "συνάντησε" τον Τένεσι Ουίλιαμς
Το θέατρο στην Κύπρο όπως και οι περισσότεροι τομείς της δημόσιας διοίκησης και της πολιτιστικής διακυβέρνησης διέρχονται μια βαθύτατη θεσμική κρίση

Ο Ανθούλης Δημοσθένους είναι ο σκηνοθέτης που προσεγγίζει με ιδιαίτερο τρόπο τα έργα του μεγάλου αμερικανού συγγραφέα Τένεσι Ουίλιαμς. Ο θεατρολόγος και σκηνοθέτης που δείχνει ένα ξεχωριστό θεατρικό δρόμο μέσα στις παραστάσεις αλλά και στο επιστημονικό του έργο.

Θεατρολόγος με πρώτες σπουδές αυτές τις βυζαντινολογίας είναι ένας πραγματικός χείμαρρος που μιλά χωρίς περιττές φλυαρίες και κυρίως λέει τα πράγματα όπως αυτός τα αισθάνεται. Δυνατότητα που έχουν λίγοι αλλά απαραίτητη για όσους θέλουν να ψαχουλέψουν την τέχνη.

Γεννήθηκε το 1976. Σπούδασε Ιστορία-Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στην βυζαντινή ιστορία. Εκπόνησε διδακτορική διατριβή στη Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου με θέμα την κοινωνία της βυζαντινής Κύπρου μέσα από τα κείμενα του Αγίου Νεοφύτου Εγκλείστου. Συνέχισε με μεταδιδακτορική διατριβή στο ίδιο Πανεπιστήμιο.

Έχει ασχοληθεί με την ιστορική έρευνα και έχουν εκδοθεί δέκα μονογραφίες του με θέματα γύρω από την καθημερινότητα και την ιστορία των νοοτροπιών στο Βυζάντιο. Έχει μεταπτυχιακό δίπλωμα ειδίκευσης στις Θεατρικές Σπουδές από το Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Στην τρέχουσα φάση είναι υποψήφιος διδάκτορας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ιδίου Πανεπιστημίου. Στο πλαίσιο της έρευνάς του ως θεατρολόγος έχει σκηνοθετήσει παραστάσεις στην Ελλάδα και την Κύπρο.  

  • Ο βυζαντινολόγος συνάντησε το σκηνοθέτη ή ο σκηνοθέτης συνάντησε το βυζαντινολόγο;

Θα έλεγα ότι δύο κομμάτια του εαυτού μου ενώθηκαν, συνάντησε το ένα το άλλο. Ο βυζαντινολόγος ήταν ο λόγος για να εμφανιστεί ο σκηνοθέτης.

  • Είναι η ιστορία ένα καλοστημένο θέατρο με τις ισορροπίες ενός γυάλινου κόσμου;

Η ιστορία, μου θυμίζει περισσότερο από τον γυάλινο κόσμο ένα άλλο έργο του Ουίλιαμς, το Vieux Carre. Η ιστορία "χρειάζεται" έναν αυταρχικό σπιτονοικοκύρη, ένα επαναστατημένο πνεύμα που τελικά συμβιβάζεται, κάμποσους καταπιεσμένους που σύρονται στην αθλιότητα και αφθονία πόνου ο οποίος συνέχει και προωθεί τα πάντα σε ένα εφιαλτικό σύμπαν.

  • Τένεσι Ουίλιαμς: Ένας συγγραφέας σύμβολο με το έργο του να έχει ανέβει σε ολόκληρο τον κόσμο και με ποικίλους τρόπους. Τι νέο προτείνετε ως σκηνοθέτης αναφορικά με το έργο του Τένεσι Ουίλιαμς;

Όπως σε όλα τα πράγματα έτσι και στην προσέγγιση των μεγάλων πνευμάτων και του έργου τους, οι άνθρωποι συνηθίζουν να μένουν στην επιφάνεια. Οι πολυάριθμοι βιογράφοι του Ουίλιαμς ανάλωσαν τόνους μελάνι για να υπογραμμίσουν τη θέση ότι ο κορυφαίος Αμερικανός συγγραφέας αποτέλεσε μια εμβληματική φιγούρα της gay culture της εποχής του. Ερμηνεύουν, δηλαδή, τα έργα του ως κείμενα διαμαρτυρίας απέναντι στην καταπίεση που επέβαλε η κοινωνία στα ομοφυλόφιλα άτομα. Καμία σχέση. Ο Ουίλιαμς δεν είναι αυτο. Ο Ουίλιαμς είναι ένας άλλος Ραινερ Μαρία Ρίλκε. Τα έργα του είναι αλληγορίες του θρησκευτικού δράματος, οι ήρωές του παραπέμπουν σε αγιολογικά αρχέτυπα και κινούνται εξελικτικά στο μοτίβο του Θείου Πάθους. Αυτό είναι το πόρισμα της υπό εκπόνηση διδακτορικής μου διατριβής για την μεταφυσική στον Τένεσι Ουίλιαμς, αλλά και η δική μου σκηνοθετική προσέγγιση.

  • Τι είναι αυτό που σας κέρδισε στο έργο του αμερικανού συγγραφέα; Είναι πράγματι σύγχρονος μας;

Ο Ουίλιαμς ως κλασικός συγγραφέας χαρακτηρίζεται για την διαχρονικότητά του. Έχει άποκαλύψει βασικές ανθρώπινες αλήθειες και έχει αγγίξει ευαίσθητε χορδές του θεατρόφιλου κοινού. Τα έργα του έχουν ένα βασικό άξονα. Όλα περιστρέφονται γύρω από ένα επίγειο μαρτύριο για να καταλήξουν σε ένα φρικτό θάνατο αλλά και ένα λυτρωτικό επέκεινα.

  • Τι υπήρξε η αφορμή για να γυρίσετε σελίδα στη ζωή σας;

Ο κόσμος των βυζαντινολόγων είναι ένας κόσμος ολοφάνερα άρρωστων ανθρώπων. Μωροφιλοδοξία, ίντριγκα, κολακεία, αλληλοϋπόσκαψη, έπαρση. Λυπάμαι για την κατάντια τους. Πολλοί σιτίζονται από τον αρχιεπίσκοπο και άλλοι πάλι, αποσπασματικές προσωπικότητες με πρόδηλη παθολογία, εγκαταβιούν στο Πανεπιστήμιο Κύπρου με μοναδικό σκοπό να φράζουν την είσοδο στους άξιους. Στην ζωή μου δυστυχώς δεν μπορώ να ανεχθώ τους τοξικούς ανθρώπους. Απαιτώ υγεία. Στο θέατρο υπάρχουν αρκετές αναλογίες αλλά η τέχνη και ο οίστρος της καλλιτεχνικής δημιουργίας θεραπεύει αρκετά καρκινώματα.

  • Πως ισορροπεί η ταυτότητα του Τένεσι Ουίλιαμς ως μια ενδότερη αναζήτηση του «είναι» μας με το βυζαντινισμό και τις θρησκευτικές ακρότητες;

Ο Ουίλιαμς εμφορείται από μια βαθύτατη μεταφυσική που σε πολλές πτυχές της αγγίζει την ορθοδοξία. Ο μυστικισμός, η τελετουργία, ο αποφατικός χαρακτήρας των θεολογικών μηνυμάτων, τα σύμβολα και οι αλληγορίες στα κείμενά του παραπέμπουν στην εκκλησιαστική γραμματεία και στην βυζαντινή εικονογραφία.

  • Σε τι κατάσταση βρίσκεται το θέατρο στην Κύπρο; Η πολιτεία βρίσκεται δίπλα στους νέους ανθρώπους και στις νέες προσπάθειες;

Το θέατρο στην Κύπρο όπως και οι περισσότεροι τομείς της δημόσιας διοίκησης και της πολιτιστικής διακυβέρνησης διέρχονται μια βαθύτατη θεσμική κρίση. Πίσω από την στείρα γραφειοκρατία κρύβεται μια καθόλου αθώα πρακτική. Αυτή η πρακτική βασίζεται σε προσωπικές συμπάθειες και αντιπάθειες, σε κομματικούς εκλεκτούς, σε ομάδες και αντίπαλα στρατόπεδα που αλληλοαποκλείουν. Ένας κυκεώνας διαφθοράς και διαπλοκής, όπου ανεπάγγελτα και άσχετα με το θέατρο άτομα καταλαμβάνουν θέσεις, αναλαμβάνουν σκηνοθεσίες, λυμαίνονται το δημόσιο χρήμα. Τραγικά θύματα της αθλιότητας είναι πρωτίστως οι νέοι άνθρωποι.

  • Ποιους τρεις ανθρώπους είτε από την ιστορία είτε από το θέατρο θα ήθελες  συναντήσεις;

Θα ήθελα να συναντήσω τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Δούκα επειδή σε ολόκληρη την βυζαντινή ιστορία κατάφερε να είναι ο μοναδικός αυτοκράτορας που  μπόρεσε να βάλει την αξιοπρέπεια πάνω από την φιλοδοξία και την πνευματικότητα πάνω από τα μεγαλεία. Θα ήθελα να συναντήσω τον Τένεσι Ουίλιαμς για να του υποβάλω όλα αυτά τα ερωτήματα που μου έχουν γεννηθεί λόγω της κρυπτογραφημένης και κωδικοποιημένης θεατρικής του γραφίδας. Τέλος, θα ήθελα να συναντήσω τον ποιητή Κώστα Καρυωτάκη. Αυτός υπήρξε ένας από τους ελάχιστους ανθρώπους που μπόρεσε να δώσει ένα ικανοποιητικό ορισμό της ζωής και να περιγράψει τον αφιλόξενο κόσμο μας. Θαθελα να συζητήσω μαζί του τον στίχο: "μας διώχνουνε τα πράγματα".

  • Έρχεσαι αντιμέτωπος με προηγούμενες προσεγγίσεις στο έργο του Ουίλιαμς;

Μελετώ την βιβλιογραφία όπως οφείλω αλλά και τις παραστάσεις των έργων του. Πολλές προσεγγίσεις με πείθουν και τις βρίσκω εύστοχες και συναρπαστικές. Άλλες πάλι μου φαίνονται   παράδοξες, ατυχείς, αστήρικτες και αφελείς.

  • Το θέατρο λυτρώνει από τα μέσα μας φάσματα ή η προσπάθεια παραμένει απέλπιδα;

Το θέατρο μας βοηθά να φτάσουμε σε ένα  υψηλό επίπεδο αυτογνωσίας. Γνωρίζοντας τον εαυτό μας μπορούμε να καθορίσουμε τα θέλω μας, να διαμορφώσουμε τα πιστεύω μας, να αναθεωρήσουμε στάσεις ζωής και να επαναδιατυπώσουμε τις αξίες και τις αρχές μας. Το θέατρο δεν διώχνει τα σκουπίδια που οι άλλοι έχουν ρίξει στην ψυχή μας. Το θέατρο ως λειτουργία μας βοηθά να συμφιλιωθούμε με τα σκουπίδια και να τα αξιοποιήσουμε δημιουργικά. Οι εσωτερικοί μας δαίμονες επιστρατεύονται στο να μεταβολίσουν την δυστυχία μέσα μας σε καλλιτεχνική δημιουργία αντί νοσηρότητα.