Ένας ποιητής καταθέτει- Συνέντευξη με τον ποιητή Δημήτρη Λαμπρέλλη

Ένας ποιητής καταθέτει- Συνέντευξη με τον ποιητή Δημήτρη Λαμπρέλλη
Η αληθινή τέχνη ως α-ληθινή, όμως, μπορεί να προβάλλει ίσως μόνον μέσα από τις πληγές που χάσκουν

Ο Δημήτρης Λαμπρέλλης είναι ο ποιητής που εμπλέκει εντέχνως τη φιλοσοφία με την ποίηση με έναν  τρόπο μοναδικό και ιδιαίτερο.  Όντας καθηγητής φιλοσοφίας με σημαντική ακαδημαϊκή πορεία έχει την ικανότητα να «αφουγκράζεται» τις λέξεις με την αναλυτική ματιά που του δίνει ο φιλοσοφικός λόγος και ταυτόχρονα με τα εργαλεία της γνήσιας ποιητικής φλέβας να διεισδύει στη γλώσσα των στίχων.

Πρόσωπα παρμένα από το μύθο συναντούν στο σήμερα τους ανθρώπους του παρόντος που τις πλείστες φορές έχουν κοινή μοίρα ή γεννήθηκαν για να συνυπάρξουν μέσα στην ποίηση του με έναν τρόπο που θυμίζει περίτεχνο κέντημα.

Περίλυπα προβάλλουν τα ερπετά

στο θέατρο που έστησε η Τισιφόνη.

Στο διάλειμμα

Ένας θεατής

θυμήθηκε τα μάτια του.

Δύο ξεχασμένα πλοία.

Γεμάτα νάρκες στο λιμάνι.

Συναισθάνεται και πάσχει με τα τραγικά πρόσωπα του μύθου μέσα σε μια βαθιά υπαρξιακή διαλεκτική με την ίδια τη φύση που διέπει τον ποιητικό του κόσμο με τα συμβολικά μοτίβα της θάλασσας, της θημωνιάς, του θανάτου, των θεριστών. Συμβολικά, διότι στην ποίηση του Λαμπρέλλη υπάρχουν για να επιτελέσουν ένα ρόλο στο ποητικό του σύμπαν.

Κι εγώ

σας λέω

πως μέσα στον ύπνο τους

τους καίω

Καίω και αυτούς που νοίκιασε ο θάνατος

κι ο κόσμος τους φωνάζει θεριστές.

Στα ποιήματα του συναντάς την υψηλή και λεπταίσθητη ειρωνεία όπως μάθαμε να την αναγνωρίζουμε σε σημαντικούς ανθρώπους του λόγου.  Χωρίς καμία ανάγκη για διδακτισμό, η ειρωνεία που εμφανίζεται μέσα σε κάποια από τα ποιήματα του, φωτίζει με ιδιαίτερο τρόπο την αλλαγή του σκέπτεσθαι και του πράττειν αλλά και της αβεβαιότητας.

 Κι όμως

η ξυλοκόπος τα δώρα του τίποτα σου έδωσε και πάλι

Δυο παγωμένα όνειρα

Και άλλα δυο δίχως κεφάλι.

1. Πως αντιμετωπίζετε την ποίηση: ως μια ταυτότητα ή ως μια ετερότητα μέσα στη σύγχρονη ζωή;

Μα την ποίηση μόνο ως μία ετερότητα μέσα στη σύγχρονη ζωή την αντιμετωπίζω! Η ποίηση, πάντοτε θαρρώ, και πόσο μάλλον σήμερα, είναι μία ετερότητα μέσα στη ζωή. Η ποίηση είναι μία "πνοή που έρχεται από άλλους πλανήτες", όπως τόσο εύστοχα είχε επισημάνει ο Stefan George, στον πρώτο κιόλας στίχο του ποιήματός του "Έκσταση", το οποίο μελοποίησε ο Schoenberg. 

Αυτήν την "πνοή" την νιώθει, την αισθάνεται, ο ποιητής, αλλά την αισθάνεται, την νιώθει, κι ο αναγνώστης / η αναγνώστριά του· κι ο τίτλος του ποιήματος δεν αφήνει αμφιβολίες: αυτή η "πνοή" δεν είναι παρά ένα εξ-ίστασθαι από την ταυτότητά του ‒για παράδειγμα‒ την κοινωνική, την πολιτική, την υπαρξιακή, δεν είναι παρά ένα άνοιγμα στην ετερότητα.

Μία αναγκαία επισήμανση:  την  "πνοή" αυτή δεν θα πρέπει να τη φαντασθούμε ως κάτι απαλό, αλλά ως κάτι πολύ "βίαιο" ‒ όπως επισημαίνει ο εμπνευσμένα προσεκτικός George  στο ίδιο ποίημα, ως μία, επομένως, βίαιη ορμή που παρα-σύρει τον ποιητή, την ποίηση και τους αναγνώστες / τις αναγνώστριές της πέρα από την ταυτότητα.

2. Ο ποιητής είναι μια περσόνα γύρω από τις λέξεις ή λειτουργεί με έναν ενστικτώδη ορμεμφυτισμό;

Νομίζω πως ίσως δεν ισχύει η διάζευξη αυτή παρά μόνον σε ένα καρτεσιανό και μετα-καρτεσιανό πλαίσιο εννόησης του ποιητικού υποκειμένου. Ίσως δηλαδή ο ποιητής να μην είναι παρά ένα προσωπείο το οποίο εμφανίζεται στην σκηνή του κειμένου, χάρη στις λέξεις του. Κι, ωστόσο,  αυτή η παρουσία του ποιήματός του στο θέατρο του λόγου, ίσως λειτουργεί, κατά βάθος και τελικά, όχι με βάση το τι  "Εγώ θέλω", και το τι "Εγώ επιλέγω" να γράψω ως ο κύριος Κ. ποιητής, ή η κυρία Μπ., ποιήτρια, αλλά με βάση το τι το κείμενο της "ανθρωπείας φύσεώς" μου (Θουκυδίδης) θέλει, επιλέγει, να γραφτεί, αφήνοντάς με έρμαιο της γλυκιάς αυταπάτης περί της παντοδυναμίας της λογικής μου, της συνείδησής μου, του "Εγώ" μου.

3. Μπορεί η τέχνη να κλείσει τις πληγές των ανθρώπων μέσα σε μια ενδότερη υπαρξιακή διαλεκτική;

Η τέχνη, διακηρύσσει ήδη τόσο καθησυχαστικά ο Αριστοτέλης στον γνωστό σε όλους μας ορισμό του περί της τραγωδίας, θεραπεύει. Αυτό ίσως το επιτυγχάνει η πολυμήχανη τέχνη της παραμυθίας, η οποία εξ ορισμού έχει απολέσει την επαφή της με τη βίαιη πνοή της ετερότητας που προανέφερα, έχει εξορκίσει την δυνατότητα απο-θεμελίωσής μας από το "σπιτάκι" (Κατσαρός) που έχουνε βολευτεί και μας έχουν βολέψει. (Προφανώς, πρόκειται για τη διαλεκτική του βολέματος).

Αυτό ίσως το επιτυγχάνει η τέχνη - θεραπαινίδα της κοινωνικής πραγματικότητας, η οποία προσφέρει την πολύτιμη εκτόνωση του υπαρξιακού φορτίου που κοινωνία δεν επιτρέπει να δικαιωθεί πραγματοποιούμενο.

Η αληθινή τέχνη ως α-ληθινή, όμως, μπορεί να προβάλλει ίσως μόνον μέσα από τις πληγές που χάσκουν, όχι για να τις επουλώσει - κουκουλώσει επειγόντως και να βάλει πάνω τους τις πιο βαριές ταφόπετρες της λήθης, της λησμονιάς, αλλά για να τις αφήσει να μπολιάσουν τον λόγο της, δίνοντας έτσι φωνή σε αυτές, τις πληγές, για να φανερώσουν οι ίδιες τους δράστες και την ενοχή τους.

4. Πιστεύετε ότι ακολουθείτε το δρόμο άλλων ποιητών ή ακολουθείτε μια μοναχική πορεία μέσα στη γραφή σας;

Μάλλον δεν μου συμβαίνει ούτε μόνον το ένα ούτε μόνον το άλλο. Ως ποιητής, ακολουθώ και εγώ τον δρόμο της ποίησης τον οποίον ακολούθησαν πολλοί άλλοι και πολλές άλλες πολύ πριν από εμένα, ή σήμερα ακολουθούν μαζί με εμένα.

Το μεγάλο στοίχημα είναι, αν, κάποια στιγμή, σε αναγνωρίσουν οι άλλοι και οι άλλες, ποιητές και ποιήτριες, αναγνώστες και αναγνώστριες ως μία μοναδική, συγκεκριμένη και διαφορετική παρουσία, μέσα σε αυτόν το δρόμο, ή μήπως ανεπίστρεπτα χαθείς /  απορροφηθείς μέσα στην ταυτότητα, μέσα στον ποιητικό τρόπο ενός άλλου ποιητή, μιας άλλης ποιήτριας. Επομένως, το να αυτοπαρουσιάζεσαι ως μοναδικός ή ως μοναδική, δημόσια δικαιώνεται μόνον όσον αφορά τους ιδιοφυείς ‒ σε κάθε άλλη περίπτωση έχει ιδιωτική σημασία, αφορά τους ιδιώτες.

5. Ποιές εικόνες κρατάτε μέσα σας από τη ζωή σας; Ποιές εικόνες με άλλα λόγια εφορμούν στη γραφή σας;

Θα  προσπαθήσω να σας απαντήσω στο ερώτημά σας αυτό, αναλογιζόμενος το μέτρο των δυνάμεών μου:  Δεν μπορώ εγώ να κρατήσω εικόνες μέσα από τη ζωή μου, οι οποίες ‒όπως τόσο ωραία το περιγράψατε‒ να εφορμούν στη συνέχεια μέσα στη γραφή μου. Είναι αυτές, οι εικόνες, που εισβάλλουν μέσα στην ποίησή μου, όποτε αυτές θέλουν, και είναι αυτές, οι εικόνες, οι οποίες έχουν επιλέξει ήδη, χωρίς διόλου να με ερωτήσουν, τη μορφή με την οποία κάθε φορά θα εμφανισθούν.

6. Ποια ερωτήματα καλείται να απαντήσει ο ποιητής διαχρονικά αλλά και στο παρόν που ζούμε;

"Η ποίηση", "ο ποιητής', είναι λέξεις ενικού αριθμού, αλλά πληθυντικής διασποράς μοναδικοτήτων. Ο καθένας ποιητής και η καθεμία ποιήτρια, σε κάθε εποχή, και σε κάθε τόπο, έχουν τα δικά τους ερωτήματα που καλούνται να τα απαντήσουν ‒  το ίδιο συμβαίνει και στο παρόν μέσα στο οποίο ζούμε.

Βεβαίως, από τον καιρό του μέχρι σήμερα, δεν έχει διαψευσθεί ο ποιητικά στοχαζόμενος Εμπεδοκλής (δεν λέω "ο ποιητής" ούτε λέω "ο στοχαστής", γιατί αυτές οι ταυτότητες είναι πλατωνικές και μεταπλατωνικές διχοτομήσεις), ο οποίος ανέδειξε τη Φιλία και το Νείκος, δηλαδή τον Έρωτα και τον Θάνατο (ναι, πολύ πριν τον Freud), ως κυρίαρχες δυνάμεις, μεταξύ των οποίων, όπως χαρακτηριστικά γράφει, "στροβιλίζεται" η ζωή, σε ατομικό, σε κοινωνικο - πολιτικό και σε κοσμικό επίπεδο.

7. Ποιο το νόημα της λέξης στην ποίηση. Μια απλή μορφή έκφρασης ή ένα ψυχικό αποτύπωμα;

Θα αποπειραθώ να υπερβώ την αμηχανία που η διλημματική αυτή ερώτηση μου προξενεί, μέσα από την εξής διατύπωση: Το νόημα της λέξης στην ποίηση ευρίσκεται στο ότι αυτή είναι μία μορφή έκφρασης ενός ψυχικού αποτυπώματος. Η ποίηση ως απλή μορφή έκφρασης απαντάται συχνά, αλλά αποτελεί μανιέρα, καλολογία, "έπεα πτερόεντα". Και από την άλλη, δεν φτάνει μόνον το ψυχικό αποτύπωμα: η φόρμα της έκφρασης πρέπει να το μετουσιώνει σε αισθητικό αποτέλεσμα.

8. Είναι η ποίηση καταφύγιο του ανθρώπου;

Δεν γνωρίζω αν το κύριο, το αυθεντικό, γνώρισμα της ποίησης είναι το να αποτελεί αυτή το καταφύγιο του ανθρώπου, με την έννοια ότι αυτή θεωρείται πως είναι μία φυγή από τη ζωή και τα προβλήματά της ή ότι αυτή θεωρείται πως είναι ‒όπως προανέφερα‒ μία ασφαλής παραμυθία. Ίσως η ποίηση να είναι μία υπόμνηση της αξεδιάλυτης συν-παρουσίας της ζωής και του θανάτου, της χαράς και του πόνου, της ελευθερίας και του καταναγκασμού, και, παράλληλα, ένα προσκλητήριο για τον άνθρωπο να αγωνιστεί  προκειμένου να περιορίσει το αρνητικό, έχοντας επίγνωση της τρομερής δυσκολίας του αγώνα του αυτού ‒ δηλαδή, ακόμα και απαισιοδοξώντας για την έκβασή του.

9. Μπορεί ο κόσμος να ζήσει ποιητικά;

Θα σας απαντήσω στο ερώτημά σας αυτό όχι γενικά, αλλά σχεδόν συγκεκριμένα: Το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι παλιότερα έζησαν, αλλά και σήμερα ζουν, κάποιοι και κάποιες αδιαλείπτως ποιητικά τη ζωή τους, βεβαίως προσφέρει σε όλους και όλες την ανθρωπολογική δυνατότητα να τη ζήσουν ποιητικά, εφόσον ‒εννοείται‒ το ορέγονται, το επιθυμούν και το θέλουν.

*Ο Αντρέας Πολυκάρπου  είναι υποψήφιος διδάκτορας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στο τμήμα Επικοινωνίας Μέσων και Πολιτισμού. Επιστημονικά άρθρα του δημοσιεύτηκαν σε Ελλάδα και Κύπρο. Εξέδωσε δύο ποιητικές συλλογές στην Κύπρο και το 2013 εξέδωσε την τρίτη του ποιητική συλλογή «Απρόσωπα Φαγιούμ», στις εκδόσεις Άπαρσις στην Αθήνα, η οποία επανεκδόθηκε το 2016 από τις εκδόσεςι Vakxikon.gr. Το 2014 εκδόθηκε το θεατρικό του έργο «Κατά Ιωάννη Αποκαθήλωση» από τις εκδόσεις Vakxikon.gr στην Αθήνα το οποίο μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε στα Αγγλικά. Ποιήματα του δημοσιεύτηκαν σε έντυπα και ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά και μεταφράστηκαν στα αγγλικά. Το 2008 και το 2010 βραβεύτηκε από τη European Commission για δημοσιογραφικές του έρευνες και εκπροσώπησε τη χώρα του σε Σλοβενία και Κωνσταντινούπολη αντίστοιχα.