Μια ποιήτρια καταθέτει- Συνέντευξη με την ποιήτρια Ματίνα Μάμαλη

Μια ποιήτρια καταθέτει- Συνέντευξη με την ποιήτρια Ματίνα Μάμαλη
Η ποίηση ειναι το αναγκαίο φίλτρο εξευγενισμού ολόκληρης της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά και της ίδιας της φύσης και της ζωής γενικότερα

Η Ματίνα Μάμαλη με την πρώτη της ποιητική συλλογή καταπιάνεται για πρώτη φορά με την ποίηση και με τη συγκεκριμένη μορφή της γραφής. Τα τελευταία χρόνια ασχολείται επίσης με τις εικαστικές τέχνες κάτι που της δίνει το πλεονέκτημα να μεταφέρει εικόνες στους στίχους της. Να πλάθει τον κόσμο της με τα υλικά της τέχνης. 

Ποίηση σε μεγάλο βαθμό ελεύθερη, με σουρεαλιστικά στοιχεία τα οποία συνυπάρχουν με τη μουσικότητα των στίχων και χωρίς να νοθεύεται από το εύκολο του συναισθήματος. Δεν θα χαρακτηριζόταν εύκολα ως κοινωνική ποίηση αλλά ως μια ποίηση που ενέχει το κοινωνικό μέσα από την επαφή με το ανθρώπινο.  Δεν διδάσκει αλλά παρατηρεί όπως ένας πραγματικός καλλιτέχνης.

Η υπαρξιακή ανάγκη της φυγής προς το σημείο της αναζήτησης έρχεται για να ολοκληρώσει την πρώτη ποιητική προσπάθεια της Ματίνας Μάμαλη με τίτλο "(Α)χρονο ταξίδι", εκδόσεις Βακχικόν. 

Υπαρξιακή αγωνία; Όχι. Υπαρξιακή βεβαιότητα, καλύτερα, για κάτι που αναμοχλεύει, για κάτι που βρίσκει εντέλει γύρω της και το οποίο δεν έχει ακόμα μπορέσει ίσως ο αναγνώστης να το βρει έξω από τον εαυτό του.

  • Πως αντιμετωπίζετε την ποίηση: ως μια ταυτότητα ή ως μια ετερότητα μέσα στη σύγχρονη ζωή;
Η ποίηση ειναι το αναγκαίο φίλτρο εξευγενισμού ολόκληρης της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά και της ίδιας της φύσης και της ζωής γενικότερα. Για εμάς τους ποιητές η έλλεψη της θα προκαλούσε παντελή έλλειψη οξυγόνου- σαν να προσπαθούσαμε να ζησουμε σε εναν πλανήτη με διολου δέντρα, δίχως νερό και δίχως ήλιο.
 
Ποιές εικόνες κρατάτε μέσα σας από τη ζωή σας; Ποιές εικόνες με άλλα λόγια εφορμούν στη γραφή σας; 
 
Οι εικόνες της ζωής μου δεν είναι απολύτως απαραίτητο να αποτελούν μόνο έναυσμα  για γραφή, μπορεί να αποτελούν έναυσμα για δημιουργία γενικότερη , καθότι σε νεαρότερη ηλικία είχα την  άποψη πως οι περισσότερες ( καλλιτεχνικές) δημιουργικές ενασχολήσεις γίνονται με σκοπό να καλύψουν  απλά τα κενά γενικα του χρόνου.  
 
Ειδικα, κάτι που με την πάροδο του  (χρόνου) με έκανε να αναθεωρήσω καταλήγοντας στο συμπέρασμα πως η ανάγκη για δημιουργία είναι μία μεγαλύτερη σε νόημα και βαθύτερη ανάγκη του ανθρώπου .
 
Πάντα θεωρούσα ότι έπαιξε καθοριστικό ρόλο λόγω επαγγέλματος του πατέρα μου  η συνεχή μας αναγκαστική   μετακίνηση  ανα σύντομα διαστήματα της τάξης των 1-2 ετών κάθε φορά.Πιστέυω λοιπόν πως αυτή η  συννεχόμενη αλλαγή του τόπου διαμονής   απο την γέννηση , μικρή παιδική ηλικία εώς και την ενηλικίωση αποτέλεσε κατα ένα μέρος ένα συνειρμό εικόνων, τοπίων, ενθυμήσεων και εμπειριών  τα οποία δημιουργούν ένα πρωταρχικό (γενκότερο) υλικό λόγου και εικόνας που αφενος  αποτελεί απλά μία αναδρομή  στο παρελθόν σε μορφή φωτογραφίας ή μνήμης καλοκρυμένης σε χρονοντούλαπο και αφετέρου όμως παράλληλα  κάτι πολύ περισσότερο , κατι  για  το  οποίο νιώθουμε και θέλουμε πολλές φορές  να δημιουργήσουμε  με έναν άλλο τρόπο και να αξιοποιησουμε έχοντας την ανάγκη υλοποιήσουμε άλλες μορφές τέχνης είτε  αυτό είναι ποίηση είτε μουσική είτε γραφή στην ποιητική της εκδοχή κτλ .
 
Και μολονότι κάποιες φορές παραθέτω έμμεσα  και εγώ κάποια αυτοβιογραφικά στοιχεία μέσα απο τα γραπτά μου είμαι της άποψης οτι το αυτοβιογραφικό στοιχείο αν δεν το εντάξεις ως  μία μικρή λεπτομέρεια στο συνολο του γραπτού και πέσεις για παράδειγμα  στην παγίδα να το μεταφέρεις σε κοινή θέα ως ένα  προιόν μίας χρήσης , τότε έχεις αυτόματα και άθελα υποβάλει το έργο σου σε αυτοχειρία.
 
Θέλω να πώ μ' αυτό πως είναι προτιμώτερο ένα αυτο-βιογραφικό στοιχείο να έχει την δυνατότητα να μπορεί  να εξελιχθεί μέσα στον χρόνο και  έτσι να αποτελέσει πυρήνα δημιουργίας προς πολλαπλές κατευθύνσεις μέσα απο μία πολυπρισματική αντίληψη.
 
Ο ποιητής είναι μια περσόνα γύρω από τις λέξεις ή λειτουργεί με έναν ενστικτώδη ορμεμφυτισμό;  
 
 Δεν θεωρώ πως πάντα εξ αφορμής γεννάτε λόγος ύπαρξης των στίχων είναι  μεν κατα ένα μέρος μία εφ'όρμηση της καθημερινότητας με ότι αυτό έγκειται να συμπεριλαμβάνει ειδικά σε περιόδους που τα  πολιτικο- κοινωνικά δρώμενα/φαινόμενα βρίσκονται σε μία άτυπη  μεταβατική περίοδο με όλες τις αφομοιωμένες και μη αφομοιωμένες εξ αποτελέσματος αντι-δράσεις. ( ως είθιστε άλλωστε και κατ΄επέκταση και στους νόμους της φύσης , όπου υπάρχει η  όποια δράση ,υπάρχει και μια κάποια αντίδραση).
 
Τώρα ώς αποτέλεσμα αυτής της ενέργειας ( γεγονότων-δρώμενων) θα μπορούσαμε να θέσουμε και την ποίηση ή το λόγο γενικότερα ως μία αντίδραση ενός πρωταρχικού αντιληπτικού ερεθίσματος. Σαφώς και αυτό που παίζει  έναν καθοριστικό ρόλο  είναι ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα αλλά και το συναίσθημα λαμβάνει μεγάλο  χώρο και ρόλο,  ίσως και τον μεγαλύτερο νομίζω , ειδικά οσον αφορά το υλικό με το οποίο δημιουργείτε η ποίηση.
 
Επίσης, το αν όλος αυτός ό συνδοιασμός πραγμάτων, λέξεων , υλικων που δομούν έναν ποιητικό λόγο  έχουν εν τέλη και ΄ως αποτέλεσμα να προβάλουν πτυχές αξιοπρόσεκτες και ιδιαίτερες  απο την προσωπικότητα του ποιητή αυτό  σίγουρα δεν έχει να κάνει με οποιαδήποτε σκοπιμότητα.
 
Ποια ερωτήματα καλείται να απαντήσει ο ποιητής διαχρονικά αλλά και στο παρόν που ζούμε; 
 
Το κύριο και μεγαλύτερο απο τα ερωτήματα που πιστευω οτι καλείται να απαντήσει ο ποιητής/άνθρρωπος είναι και  θα ειναι αυτό του αν δηλαδή και κατά πόσο παραμένουμε άνθρωποι σε μια κοινωνία , ενα συστημα και έναν κόσμο που ολοένα μερα με την μέρα έμπρακτα  υποδηλώνει το αντίθετο μέσω της αποξένωσης της αδιαφορίας,των κοινωνικών αντιθέσεων-διακρίσεων.
 
Είναι η ποίηση το καταφύγιο του ανθρώπου; 
 
Είναι και θα είναι για όσους την αντιλαμβάνονται εις βάθος,  αλλά όχι για όσους την χρησιμοποιούν με βάση το ιδιοτελές συμφέρον.
 
Μπορεί ο κόσμος να ζήσει ποιητικά;
 
Ουσιαστικά μπορεί να υπάρξει, να δημιουργήσει, να ονειρευτεί,να επιθυμήσει, να ερωτευτεί,να αγαπήσει αλλα και να μισησει μεσω της ποιησης. Επομένως, γι' αυτόν που βιωνει ολο αυτο το θαυμα της υπαρξης μέσω των στίχων, ναι.  
 
Θα λέγαμε πως θα ήταν μια μεγάλη πρόοδος της  κοινωνίας μας αν ο κόσμος μπορούσε να ζήσει ποιητικά.
 
Θα μπορούσε να πετύχει κατα κάποιον τρόπο η εξειδανίκευση  των ανθρώπινων σχέσεων  σε ένα  ειρηνικό πλαίσιο . Γι' αυτον που γραφει ποίηση νομίζω οτι κάτι τέτοιο θα ήταν το ιδανικό 
 
Αλλά τις περισσότερες φορες  αντιποιητικό θα χαρακτηρίζαμε το ευρύτερο οικογενιακό ,φιλικό ,κοινωνικό περβάλλον του δημιουργού της ποίησης. Ο ποιητής άλλοτε βρίσκει ανταπόκριση σε μια κοινή ποιητική ζωή και άλλοτε όχι.  Στην πρώτη των περιπτώσεων αυξάνεται η πιθανότητα για εφησυχασμό  των σκέψεων και των ποιητικών αναζητήσεων και η δεύτερη υποδηλώνει έμμεσα οτι τον εξαναγκάζει σε μια συνεχή  και ατέρμονη  ποιητική παρουσία και  δημιουργική ανησυχία.
 
Αυτό θεωρώ πως το προκαλεί το ανεκπλήρωτο της αποδοχής γενικά.
 
Πιστεύετε ότι ακολουθείτε το δρόμο άλλων ποιητών ή ακολουθείτε μια μοναχική πορεία μέσα στη γραφή σας;
 
Το να αποποιηθώ τις επιρροές που με καθόρισαν  θα ήταν κάτι τέτοιο  ένα είδος προσβολής προς τους προγενέστερους μεγάλους ποιητές  με τους οποίους ήλθα και ήλθαμε όλοι  σε επαφή  απο τα πρώτα κιόλας σχολικά χρόνια καθώς  και για τους μεταγεννέστερους που μετέπειτα έγιναν για το καθε ένα μας   καθοριστικό αντικείμενο   μελέτης/ανάγνωσης, εμβάθυνσης και αφορμή για φιλοσοφικο στοχασμο.  
 
Αλλά δεν θεωρώ πως μπαίνοντας σε μία τέτοια διαδικασία οτι ακολουθεί κανεις οπωσδήποτε τον δρόμο άλλων ποιητών , μερικές φορές είναι η ανάγκη μας  να βρεθούμε σε κοινά μονομάτια/δρομους με σκοπό και κοινό γνώμονα τον  διάλογο-επικοινωνία.
 
Εξάλλου το να κρίνουμε εκ πρωιμίου δίχως να έχουμε διαβάσει  προηγούμενες και κυρίως ανέκδοτες ποιητικές συλλογές του εκάστοτε ποιητή ή της ποιήτριας , αξιολογωντας και κρίνοντας μόνο τα έκδοθέντα έργα του εκτός του  ότι   κάτι τέτοιο δεν υποδηλώνει  ότι ακολουθεί τον δρόμο ή μιμήτε την ποίηση άλλων δεν γίνεται κάτι τέτοιο και να τον/την  προσδιορίζει μονόπλευρα.. Εξάλλου όλοι διαθέτουμε ο κάθε ένας ξεχωριστά τις δικές του προσλαμβάνουσες είτε είναι βιωματικές/εμπειρικές  είτε (λογοτεχνικές, καλλιτεχνικές, κινηματογραφικές, μουσικές , κ.α) οι οποίες λειτουργούν εκούσια ή άλλοτε ακούσια ως πηγή έμπνευσης.
 
Το γεγονός πως στην συγκεκριμένη ποιητική συλλογή δεν αναφέρομαι  με αφιερωματικό χαρακτήρα στις εν λόγω επιρροές μου δεν σημαινει πως χαρακτηρίζεται αυτόνομη-μοναχική η πορεία που ακολουθώ, καμία πορεία ποιητική δεν θα μπορούσε άλωστε να θεωρηθεί μοναχική με την ένοια της πρωταρχικά έμπνευσμένης  με δίχως πρωτόλιες εξ αρχής επιρροές διότι τότε θα μιλούσαμε για παρθενογέννεση κάτι το οποίο σε όλους τους τομείς πλέον  δεν υφίσταται.
 
Μπορεί η τέχνη να κλείσει τις πληγές των ανθρώπων μέσα σε μια ενδότερη υπαρξιακή διαλεκτική;
 
 Εκτός απο την ανάγκη για επικοινωνία η ποίηση ως μέσο, θεωρώ πως αποτελεί και ένα είδος διαλόγου μερικές φορές ανάμεσα σε ποιητές και συγγραφείς-καλλιτέχνες αλλά και αναγνωστικό κοινό γενικότερα. Η ενδότερη επιθυμία για επικοινωνία ακόμη και με μεγάλες  προσωπικότητες/μορφές της τέχνης όπου ένας υπαρκτός διάλογος θα ήταν και είναι ανέφικτος λόγω   (μη) ( πε)περασμένου χωροχρόνου.
 
Ετσι κατ΄αυτόν τον τρόπο συνδιαλέγεται  ο συγγραφέας/ποιητής/-α  με την μορφή της ποίησης αφήνοντας πολλές φορές με δίχως απάντηση τις επικείμενες ερωτήσεις κάτι που δηλώνει θα λέγαμε μία ενδότερη υπαρξιακή μορφή διαλεκτικής και ενδοσκόπηση  με σκοπό και αφορμή τον εσωτερικό (φιλοσοφικό) στοχασμό, ο οποίος με την σειρά του  οδηγεί κατα μία έννοια και στην αυτογνωσία- την εσωτερική αναζήτηση , την υπέρτατη μορφή πνευματικής ανάπτυξης και αυτοεξέλιξης ( κάτι το οποιο δυστυχώς δεν αποτελεί ανάγκη του συνόλου).
 
 Δίχως τον εσωτερικό στοχασμό και την υπαρξιακή διαλεκτική η όποια ανθρώπινη ύπαρξη θα αναγκαστεί να λιμνάσει στα βαλτώδη νερά της στασιμότητας.      
 
Ωστόσο η Τέχνη ήταν και θα είναι πάντοτε μέσο και  δίαυλος επικοινωνίας του ευρύτερου πολιτισμού και λειτουργεί συνήθως ως εφαλτήριο για μία μετέπειτα πορεία καλιτεχνική είτε τελικά αυτή η πορεία αποτελέσει αυτοσκοπό για τον καλιτέχνη έίτε όχι.
 
Πάντως σε όλες τις  μορφές, απο το ένα δηλαδή απλό γράφημα εως και μία πολύμορφική θεατρική παράσταση  και απο τα θεάρεστα έργα ζωγραφικής μέχρι και λυρική ή την νεοτερική μελοποιημένη ποίηση.
 
Σε όλες αυτές τις μορφές έχει ως απότερο σκοπό την επικοινωνία με ένα ίσως πιο εξελιγμένο τρόπο, καθώς η τέχνη  εδείχνε να είναι μία αυτόνομη μορφή έκφρασης άσχετα με τον τρόπο που επιπροσδιορίζεται κάθε φορα , είτε δηλαδη ως ένα είδος μαζικής αποδοχής (νεότερη πόπ κουλτούρα)είτε ακολουθώντας την κλασική της πεπατειμένη μορφή σε ένα σύχγρονο περιβάλλον που διατήρεί όμως στοιχεία του παρελθόντος.
 
Θεωρώ λοιπόν πως η τέχνη ως ολότητα και  δημιουργεί τις προυποθέσεις στους δημιουργούς να την αποτυπώσουν ώς   μορφή έκφρασης και με αυτόν τον (ασφαλή) τρόπο καταφέρνει να αναγάνει τον πόνο/βίωμα  εκ νέου σε μία άλλη  δημιουργική μορφή δεδομένων και έτσι με το  χρονικό πέρας της διαδικασίας ίσως να δημιουργεί και την ψευδαίσθηση ότι απαλύνει ή επουλώνει πληγές.
 
Πάντως σίγουρα λειτουργεί ως ένας πομπός  συνοδευόμενη απο  ένα κοινό  που αποτελεί τον δέκτη   και που εκ των πραγμάτων  καλείται να εισπράξει το ανάλογο φορτίο δημιουργόντας αναπόφευκτα αμφίδρομη σχέση ( συνήθως και ευκτικά θα λέγαμε  ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα) μεταξυ αυτών των  δύο.  
 
Το φορτίο αυτό κάποιες φορές επουλώνει και λειτουργεί θεραπευτικά και άλοτε λειτουργεί αντίθετα επιφορτίζοντας αρνητικά κάτι που και αυτό όμως  δεν αποκλείει το γεγονός ότι ακόμη και μετά απο μία  τέτοια περίπτωση αρνητικής επιφόρτισης/επίδρασης ,  ότι θα καταφέρει  να δώσει τελικά την ευκαιρία να γεννηθεί μια νέα μορφή τέχνης.
 

*Ο Αντρέας Πολυκάρπου  είναι υποψήφιος διδάκτορας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στο τμήμα Επικοινωνίας Μέσων και Πολιτισμού. Επιστημονικά άρθρα του δημοσιεύτηκαν σε Ελλάδα και Κύπρο. Εξέδωσε δύο ποιητικές συλλογές στην Κύπρο και το 2013 εξέδωσε την τρίτη του ποιητική συλλογή «Απρόσωπα Φαγιούμ», στις εκδόσεις Άπαρσις στην Αθήνα, η οποία επανεκδόθηκε το 2016 από τις εκδόσεςι Vakxikon.gr. Το 2014 εκδόθηκε το θεατρικό του έργο «Κατά Ιωάννη Αποκαθήλωση» από τις εκδόσεις Vakxikon.gr στην Αθήνα το οποίο μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε στα Αγγλικά. Ποιήματα του δημοσιεύτηκαν σε έντυπα και ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά και μεταφράστηκαν στα αγγλικά. Το 2008 και το 2010 βραβεύτηκε από τη European Commission για δημοσιογραφικές του έρευνες και εκπροσώπησε τη χώρα του σε Σλοβενία και Κωνσταντινούπολη αντίστοιχα. Το 2017 έλαβε το διεθνές λογοτεχνικό βραβείο "Naji Naaman’s Literary Prize" 2017 ("Creativity Prize" ) από το διεθνή οργανισμό "Naji Naaman’s Foundation for Gratis Culture" (FGC)​.