"Με το π της ποίησης": 13 λογοτέχνες γράφουν για την τρίτη ηλικία

"Με το π της ποίησης": 13 λογοτέχνες γράφουν για την τρίτη ηλικία

Δώδεκα ποιητικά έργα "δεμένα" σε ένα σώμα "φωτίζουν" με ποιητικό τρόπο το ζήτημα της τρίτης ηλικίας θέτοντας τον αναγνώστη μπροστά σε ένα θέμα που αγγίζει τη σημερινή κοινωνία όσο ποτέ άλλοτε...

Άνθρωποι στο περιθώριο της κοινωνίας; Άνθρωποι στα αζήτητα; Ό, τι κι αν είναι η τρίτη ηλικία μπορεί να είναι οι δικοί μας άνθρωποι και όλοι όσοι άπλωσαν κάποτε το χέρι προς το μέρος μας...

Το έργο ¨Με το Π της Ποίησης" από την ομάδα Νήματα Μνήμης έρχεται για να μας θυμίσει ότι η τρίτη ηλικία δεν είναι τίποτε άλλο από όλους εμάς που συνυπάρχουμε με το χρόνο...

Στο συλλογικό έργο συμμετέχουν με τα έργα τους 13 λογοτέχνες: Διώνη Δημητριάδου, Ξανθίππη Ζαχοπούλου, Αγγελική Ζερβαντωνάκη, Ματίνα Καρελιώτη, Στάθης Κεφαλούρος, Χαράλαμπος Μαγουλάς, Αναστασία Μαργέτη, Αντώνης Παπαδόπουλος, Θεοχάρης Παπαδόπουλος, Ηλίας Παπακωνσταντίνου, Αντρέας Πολυκάρπου, Φαίη Ρέμπελου, Γιώργος Ρούσκας. Στο εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο έργα του εικαστικού Κωνσταντίνου Βερούτη.

Για το καινούριο αυτό βιβλίο, συνομιλήσαμε με την ποιήτρια Αναστασία Μαργέτη που εμπνεύστηκε την ιδέα και της έδωσε με τη βοήθεια 13 άλλων συγγραφέων σάρκα και οστά...

  1. Είναι η ποίηση το π που μπορεί να παρακινήσει την κοινωνία προς την ευαισθητοποίηση σχετικά με την τρίτη ηλικία;

Η ποίηση με όχημα τον λόγο τέρπει, συγκινεί, προκαλεί και ταράζει την ψυχή και τον νου. Αυτό συμβαίνει  επειδή άπτεται βιωμάτων και ψυχικών  καταστάσεων τόσο του συγγραφέα όσο και του αναγνώστη. Παρέχει συγκινησιακά ερεθίσματα που οδηγούν σε σκέψη, προβληματισμό και δράση. Το νέο βιβλίο «Με το Π της Ποίησης» που αναφέρεται στην τρίτη ηλικία και τον χρόνο, ακουμπά όλες τις κοινωνικές ομάδες.  Επειδή το θέμα του αναψηλαφεί τον κοινό,  αρχέγονο φόβο  ότι όλοι θα καταλήξουμε στα γηρατειά -ή τουλάχιστον έτσι προσδοκούμε- μπορεί να λειτουργήσει παρακινητικά και ίσως να ενεργοποιήσει τους αποδέκτες σχετικά με τα προβλήματα της τρίτης ηλικίας και τη φροντίδα που η κοινωνία οφείλει στους υπερήλικες. Ο καθένας με τον ποιητικό λόγο δονείται, πάλλεται, ευαισθητοποιείται και ωθείται σε δράση. Μετά τη συγκίνηση πράττουμε επ’ αγαθώ για να μετουσιώσουμε το φόβο μας, με την ελπίδα ότι το αγαθό θα συμβεί και σε μας.  Έτσι μειώνουμε την ανασφάλειά μας… Το ζήτημα όμως είναι,  ποιες κοινωνικές ομάδες στην εποχή της κρίσης έχουν τη δυνατότητα να γίνονται αποδέκτες της ποίησης και της τέχνης γενικότερα…

  1. Σε μια εποχή που η ποίηση πάσχει από μία αυτιστική τάση κι απο έναν εγωτισμό ποιος ο ρόλος της ποίησης σχετικά με τα άτομα της τρίτης ηλικίας αλλά και στα κοινωνικά προβλήματα ευρύτερα;

Εγώ δεν είμαι σίγουρη ότι η ποίηση της εποχής μας εμφανίζει τέτοια χαρακτηριστικά, τουλάχιστον όχι περισσότερο ή λιγότερο από άλλες εποχές. Ιδίως αν σκεφτούμε ότι οι ποιητές που γράφουν, εκφράζουν την εποχή τους, η οποία δεν παίρνει φως, δεν οδηγεί σε εύκολα συμπεράσματα, δεν έχει ωραίες ουτοπίες και οράματα να προσδεθεί κανείς στο άρμα τους, που να είναι συλλογικά, που να ευαγγελίζονται λύσεις και δρόμους κοινούς για όλους. Ζούμε στη μετανεοτερικότητα, με διαδρομές και πορείες ατομικές, όπου το συλλογικό φαντασιακό και όλα αυτά που δίνουν ταυτότητα, όπως θρησκείες, ιδεολογίες, εθνότητες, παραδόσεις, εκπίπτουν ή συστέλλονται. Τώρα το Εγώ πρέπει να διαχειριστεί την ελευθερία του με την ευθύνη, τον κόπο και τη μοναξιά που συνεπάγεται.  Η ποίηση λοιπόν, δεν είναι  εγωτική, αλλά είναι εσωστρεφής, συνεσταλμένη, χωρίς την έπαρση του κατέχοντος την αλήθεια. Συναισθάνεται τα λάθη και μιλάει γι’ αυτά, όπως και η τέχνη στο σύνολό της. Η εποχή μας είναι μεταβατική, είμαστε «καθισμένοι». Ακόμη κι αν δεχτούμε ότι η ποίηση έχει τα χαρακτηριστικά που αναφέρετε, δηλαδή αυτισμό κι εγωτισμό, ένας λόγος παραπάνω για να εμφανιστεί κάτι διαφορετικό. Με την ομάδα ΝΗΜΑΤΑ ΜΝΗΜΗΣ  έχουμε να καταθέσουμε το εξής έργο: όχι απλώς να επιδείξουμε το κείμενο καθεαυτό που διακρίνεται για καινοτομία. Έχουμε να δείξουμε ότι το έργο μας είναι συλλογικό, ομαδικό δημιούργημα και σημαίνει το έργο μιας μικρής ομάδας (λογοτέχνες), που αναφέρεται σε μια μεγαλύτερη ομάδα (άτομα της τρίτης ηλικίας) και απευθύνεται σε μια ακόμη μεγαλύτερη ομάδα, το σύνολο της κοινωνίας. Είμαστε  μια ειδική ομοιογενής ομάδα, οι δεκατρείς λογοτέχνες, που αναφέρεται  σε μια πολύ μεγαλύτερη ανομοιογενή ομάδα, τους ηλικιωμένους, αλλά και οι δυο ομάδες έχουν κοινό χαρακτηριστικό τον χρόνο. Με βάση το ίδιο, κοινό χαρακτηριστικό, η ομάδα μας απευθύνεται στον καθένα και σε όλους. Σε μια πορεία –αλληλουχία από το μικρό στο μεγάλο, από το ειδικό στο γενικό. Σαν ένα παιχνίδι με το Π του χρόνου, που διαρκώς αλλάζει χέρια, αφού όλοι ελπίζουμε ότι θα γεράσουμε… Με τρόπο ανάλογο η ποίηση μπορεί να συνδιαλεχθεί με οποιοδήποτε κοινωνικό θέμα ή ζητούμενο.  

  1. Πόσο δύσκολο ήταν το εγχείρημα να ταιριάξουν διαφορετικοί ποιητές σε μία ανθολόγηση για ένα κοινό σκοπό;

Φυσικά και υπήρξαν δυσκολίες στον συντονισμό της ομάδας. Όσο δύσκολο είναι κάθε φορά αρκετοί άνθρωποι να φέρουν εις πέρας κάποιον κοινό στόχο. Η πρόκληση για τον συντονιστή είναι να αποσοβήσει τις όποιες διαφορές και ταυτόχρονα να διατηρήσει την ενότητα. Στην ομάδα ΝΗΜΑΤΑ ΜΝΗΜΗΣ η λήψη αποφάσεων γινόταν με ψηφοφορία των μελών και απόλυτη διαφάνεια στις δημοκρατικές διαδικασίες. Στην πορεία αυτή υπήρχαν, βέβαια, εκτός από τις δυσκολίες και αντίστοιχες ικανοποιήσεις, δημιουργικές εξάρσεις αλλά και προσωπική ανάπτυξη μέσα από την ομάδα. Όσο για την ποικιλομορφία του ποιητικού υλικού, θεωρώ ότι εκεί ακριβώς βρίσκεται και η ομορφιά της ανθολόγησης. Στο βιβλίο «Με το Π της Ποίησης» συνυπάρχουν ποιητικά κείμενα γραμμένα με ομοιοκατάληκτο στίχο, με ελεύθερο στίχο, σε ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο,  με σουρεαλιστικά στοιχεία, καθώς και ένα σχηματοποίημα. Όλα τα ποιητικά έργα συνυφαίνονται σ’ ένα διήγημα, το οποίο λειτουργεί συνεκτικά, ενώ παράλληλα προάγει την πολυφωνία. Έχουμε, λοιπόν,  να παρουσιάσουμε καινοτομίες στο νέο βιβλίο «Με το Π της Ποίησης». Ως εκ τούτου θεωρώ ότι το εγχείρημα περατώθηκε με επιτυχία. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω ακόμα μια φορά τα μέλη της ομάδας ΝΗΜΑΤΑ ΜΝΗΜΗΣ για την εμπιστοσύνη που έδειξαν στο πρόσωπό μου, για την εξαίρετη ποιότητα της συνεργασίας μας, για όλα όσα μοιραστήκαμε ως τώρα. Τους ευχαριστώ όλους μαζί και έναν – έναν χωριστά: την Διώνη Δημητριάδου, την Ξανθίππη Ζαχοπούλου,  την Αγγελική Ζερβαντωνάκη, τη Ματίνα Καρελιώτη, τον Στάθη Κεφαλούρο, τον Χαράλαμπο Μαγουλά, τον Αντώνη Παπαδόπουλο, τον Θεοχάρη Παπαδόπουλο, τον Ηλία Παπακωνσταντίνου, τον Αντρέα Πολυκάρπου, τη Φαίη Ρέμπελου και τον Γιώργο Ρούσκα. Ευχαριστώ, επίσης, τον εικαστικό Κωνσταντίνο Βερούτη, που τα έργα του κόσμησαν το εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο του βιβλίου μας.

  1. Στην εποχή των δημοσίων σχέσεων, των λογοτεχνικών «αξιωμάτων», των «διανοουμενίστικων» παρεών και του φαίνεσθαι πόσο επίκαιρο μπορεί να είναι το γήρας;

Καθόλου επίκαιρο δεν είναι το γήρας. Το αντίθετο μάλιστα! Η τρίτη ηλικία  περιθωριοποιείται ανενδοίαστα, παραμελείται συστηματικά και καταδικάζεται σε σιωπή και μοναξιά.  Γι’ αυτό και ο κ. Βαγγέλης Αυδίκος, καθηγητής Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, παρατήρησε για το βιβλίο 'Με το Π της Ποίησης' τα εξής: "Ξαφνιάζει ευχάριστα η πρωτοβουλία των ποιητών να γράψουν ποίηση για τους μεγάλους. Συχνά, η νιότη είναι σκληρή με τους παλιότερους. Δεν υπάρχει η ορμή, το απαστράπτον δέρμα. Η εποχή μας γενικότερα στέλνει τους μεγαλύτερους στον καιάδα, είτε κοινωνικό είτε οικονομικό». Εγώ θεωρώ ότι και η ίδια η εποχή που ζούμε είναι μια εποχή γηρασμένη και παρακμιακή, πράγμα που κανείς δε θέλει να το δει. Βιώνουμε γήρας και φθίση παντού. Γι’ αυτό υπάρχει έντονη η ανάγκη του φαίνεσθαι, της ωραιοποίησης. Η ενασχόληση, λοιπόν με το γήρας είναι περισσότερο από μια αναφορά στην τρίτη ηλικία. Είναι ένας τρόπος να το δει κανείς αυτό και να προσπαθήσει να το αντιμετωπίσει, δαμάζοντας τον φόβο και την απέχθεια που ίσως μας προκαλεί, μετουσιώνοντάς την σε κάτι, ό,τι μπορεί καθείς. 

  1. Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να επιλέξετε αυτό το θέμα για μία ανθολόγηση;

Όπως συχνά συμβαίνει στη ζωή, το έναυσμα δόθηκε τυχαία. Είχαμε ξεκινήσει μια συνεργασία με κάποιον γνωστό μου, για μιαν από κοινού εκδήλωση ζωγραφικής και ποίησης, ένα αφιέρωμα που θα παρουσιαζόταν την παγκόσμια ημέρα για την τρίτη ηλικία. Για τεχνικούς λόγους χρειάστηκε να χωριστούν οι δύο εκδηλώσεις. Καθώς εγώ είχα τον συντονισμό της λογοτεχνικής ομάδας, έκρινα σκόπιμο να παρουσιάσουμε το ήδη συγκεντρωμένο και αξιόλογο υλικό με τη μορφή βιβλίου και εκδηλώσεων. Η ομάδα ανταποκρίθηκε θετικά κι έτσι οργανωθήκαμε μόνοι μας γύρω από έναν κοινό στόχο. Τώρα το νέο βιβλίο «Με το Π της Ποίησης»  αποτελεί πια γεγονός. Με θέμα: «τρίτη ηλικία και χρόνος: παθήσεις, κοινωνικές επιπτώσεις και κατάλληλη φροντίδα» συντέθηκαν δώδεκα ποιητικά έργα, τα οποία ενσωματώθηκαν σ’ ένα διήγημα. Τα ποιητικά κείμενα εμφανίζουν στοιχεία διαφορετικών στιχουργικών τεχνοτροπιών. Το διήγημα δημιουργήθηκε εκ των υστέρων και στοχεύει να συνομιλήσει κατ' ιδίαν αλλά και συνολικά με τα δώδεκα ποιήματα του συλλογικού έργου, χωρίς να χάνει την αυτονομία του. Κάθε παράγραφος από τις δώδεκα του διηγήματος απευθύνεται ξεχωριστά σ' ένα ποίημα, ενώ παράλληλα όλες μαζί αφηγούνται μία ιστορία. Θεωρώ ότι το βιβλίο «Με το Π της Ποίησης» εκτός των άλλων, μπορεί να φανεί χρήσιμο και για εκπαιδευτικούς σκοπούς που αφορούν το μάθημα της λογοτεχνίας, λόγω της καινοτομίας του ως είδος αλλά και εξαιτίας της ποικιλίας των στιχουργικών τεχνοτροπιών που συγκεντρώνει. 

  1. Για να αλλάξουμε κάπως την έννοια του ερωτήματος, είναι το γήρας το όχημα της ωριμότητας για έναν ποιητή;

Όχι το γήρας, ο χρόνος είναι το όχημα της ωριμότητας. Ωριμάζω σε όλη τη διάρκεια της ζωής μου, φυσική κατάληξη είναι το γήρας, χωρίς όμως αυτό να ταυτίζεται απαραίτητα με την ολοκλήρωση της ωριμότητας. Το γήρας μπορεί να νοηθεί ως φυσική κατάσταση ή ως μια διαδικασία φθίσης ή ωρίμανσης. Ακόμη νοείται ως θεώρηση ή επιλογή για κάποιους, επιλογή ζωής που σηματοδοτείται από παραλήψεις, ατολμία και στείρα επανάληψη, έτσι που ‘ …να καταντά το αύριο πια σαν αύριο να μη μοιάζει’. Η κατάσταση του γήρατος λοιπόν, μπορεί να συναντάται και εκτός φυσικής διαδικασίας, δηλαδή να είναι γηρασμένος ο νέος και ακμαίος ο γέρων. Αυτό είναι κάτι που παρατηρείται στην εποχή μας, μια εποχή αλλαγών που προκαλούν φόβο, που η θεώρηση του βίου είναι ατομική – προσωπική και μοναχική, διαφοροποιημένη από τα συλλογικά στερεότυπα της παράδοσης.  Η συμμετοχή, λοιπόν, σε μια ομάδα που αυτοοργανώθηκε για έναν κοινό σκοπό, όπως η ομάδα λογοτεχνών ΝΗΜΑΤΑ ΜΝΗΜΗΣ, ίσως και να αποτελεί μιαν απάντηση σε αιτήματα των καιρών…