Θεοφάνεια - Τα Κυπριακά έθιμα πίσω από τα Φώτα

Θεοφάνεια - Τα Κυπριακά έθιμα πίσω από τα Φώτα

Γνωρίζεις για τις παραδόσεις της ημέρας των Φωτών;

Κάθε χρόνο στις 6 Ιανουαρίου, ο Χριστιανισμός γιορτάζει μια σημαντική γιορτή - τα Θεοφάνεια.

Σε αυτή την μέρα, γιορτάζεται η Βάπτιση του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο (ή Βαπτιστή) και είναι η τελευταία εορτή του Δωδεκαημέρου από τα Χριστούγεννα μέχρι σήμερα.

Το όνομα της γιορτης προέκυψε από τη φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας κατά τη Βάπτιση του Ιησού, ενώ στις δυτικές περιοχές, τα Θεοφάνια συνδέονται περισσότερο με την προσέλευση και την προσκύνηση των Τριών Μάγων στη Φάτνη της Γέννησης του Ιησού.

Τα θεοφάνεια επίσης λέγονται Επιφάνεια, τα Φώτα και η γιορτή των Φωτών αν και στην Κύπρο, οι περισσότεροι μας την ξέρουμε σαν τα Φώτα.

Ποιά η παράδοση και τα έθιμα αυτής της μέρας όμως; 

Ο Μεγάλος Αγιασμός  :

Την παραμονή των Φώτων αλλά και την ημέρα των Θεοφανείων, τελείται στην εκκλησία ο Μεγάλος Αγιασμός .

Μετά τον Αγιασμό, οι ιερείς στα χωριά περνούσαν από τα σπίτια. 

Τον ιερέα  συνόδευαν  παιδιά που κρατούν το σικλίν, μετάλλινο δοχείο που περιείχε αγιασμένο νερό, και φανάρι, αναμμένο από το καντήλι κυρίως του Χριστού και το έδιναν στις οικογένειες.

Οι ιερείς ραντίζουν τα σπίτια για να φύγουν τα κακά πνεύματα, ψάλλοντας το εν Ιορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε.

Ο Αγιασμός θεωρείται  ότι έχει τη δύναμη να διώξει τους Καλικάντζαρους που πιστεύεται ότι συχνάζουν καθόλα τα δωδεκάμερα και ενοχλούν τους ανθρώπους. 

Στην περίπτωση της πόλης, οι πιστοί παίρνουν τον μεγάλο αγιασμό και τον φυλάνε στα σπίτια τους. 

Μετά ο αγιασμός που διατηρείται στο σπιτι, χρησιμοποιείται από τα άτομα για να τον πιούν ή να χριστούν με τον αγιασμό για να αποφύγουν τις αρρώστιες. Παλαιότερα, ραντίζαν τα σπίτια τους, τα χωράφια τους, τις δουλειές τους αλλά και τα ζώα τους για τύχη.

Να αναφέρουμε ότι σε περιοχές της Κυπρου, πιστοί παίρνουν φρούτα (π.χ εσπεριδοειδή, ρόδια, καρπούζια κτλ) στην εκκλησία για να βαπτιστούν στο αγιασμένο νερό.

Επίσης, υπάρχει το έθιμο να βαφτίζονται κεριά για να τα ανάβουν σε περίπτωση θύελλας ή σε περίπτωση που μια έγκυος δυσκολεύεται να γεννήσει. 

Προσφορά φαγητού και κρασιού στον Ιερεά:

Κατά τη διάρκεια του Αγιασμού, προσφέρονταν στον ιερέα από την οικογένεια κουλούρια, γλυκό, ποτό και σε συγκεκριμένες περιοχές ξεροτήανα, κόλλυβα, λουκάνικα και πωρικά (αμύγδαλα, καρύδια κλπ.) ενώ και νομίσματα.

Επίσης, οι οικογένειες είχαν στρωμένο το τραπέζι με φαγητό και κρασί για να πάρει ο ιερέας.

Χολλάν:

Με το φως που φέρνουν τα παιδιά στο σπίτι κατά την διάρκεια του Μεγάλου Αγιασμού, γίνεται η λεγόμενη χολλάν.

Βασικά η χολλάν, είναι η αιθάλη που δημιουργήται όταν ανάβουν ένα κερί και το τοποθετούν κάτω από ένα υνί ή γαστρί.

Η χολλάν τοποθετήτε με τη βοήθεια ένος βαμβάκιου στο κοίλωμα ενός μικρού καλαμιού.

Χρησιμοποιήτε, μέσω ενός φτερού, για να  μαυρίζουν τα μικρά παιδιά, αλλά  και γυναίκες για να κάμουν μαύρα μάτια.

Θεοφάνεια:Τι γιορτάζουμε - Γιατί ρίχνουμε τον Σταυρό στη θάλασσα

Η κατάδυση και ανέλκυση του Τίμιου Σταυρού(αγιασμός των υδάτων):

Μετά το τέλος του Αγιασμού, στις παράλιες περιοχές, οι ιερείς με τον αρχιερεά μεταβαίνουν στην παραλία όπου ο προΐστάμενος της τελετής ψάλλει το εν Ιορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε:

«Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε

η της Τριάδος εφανερώθη προσκύνησις

του γαρ Γεννήτορος η φωνή προσεμαρτύρει Σοι

αγαπητόν Σε Υιόν ονομάζουσα

και το Πνεύμα εν είδει περιστεράς

εβεβαίου του λόγου το ασφαλές

Ο επιφανής Χριστέ ο Θεός

Και τον κόσμον φωτίσας δόξα Σοι».

Μετά, ρίχνει τον Τίμιο Σταυρό στη θάλασσα(αφού δεθεί σε αλυσίδα).

Το καλύτερο σημείο της τελετή είναι η κατάδυση των Βουτηχτάδων- κολυμβητών  όλων των ηλικιών(κυρίως νεαροί) που βουτούν στην παγωμένη θάλσσα για να βρουν τον Σταυρό.

Όποιος τον βρει και τον φέρει στον προϊστάμενο της τελετής, λαμβάνουν την ευλογία του και πιστεύτε ότι θα έχουν καλή τύχη.

Καλικάντζαροι

Αλλιώς "Σκαλαπούνταροι", οι καλικάντζαροι, σύμφωνα με την παράδοση είναι δαιμόνια που  εμφανίζονται κατά το Δωδεκαήμερο (25 Δεκεμβρίου - 6 Ιανουαρίου) όπου τα  νερά δεν είναι βαπτισμένα.

Οι καλικάντζαροι φημολογείται ότι βγαίνουν από τον Κάτω Κόσμο που ζουν για να πειράξουν τους ανθρώπους και να τους ανακατέψουν τα σπίτια.

Ξεροτήανα (λουκουμάδες):

Οι οικογένειες για να φυλακτούν από τους καλικάντζαρους, φτιάχνουν λαχταριστούς λουκουμάδες (αλλιώς ξεροτήανα). 

Την Παραμονή των Φώτων, ρίχνουν τους λουκουμάδες  στις οροφές των σπιτιών τους, για να φάνε οι καλικάντζαροι και να φύγουν.

Κατά την διάρκεια που ρίχνουν τους λουκουμάδες, τα άτομα πρέπει να πουν το γνωστό ρητό:

«Τιτσί τιτσί λουκάνικο, κομμάτι ξεροτήανο, ρίξε στους Καλικάντζαρους, να φάσιν τζιαι να φύουσιν»!

ή σε άλλες περιοχές:

«Τιτσί τιτσί λουκάνικο κομμάτι ξεροτήανο να φάτε τζιαί να φύετε».

Επίσης παλαιότερα, οι αγρότες συνήθιζαν να δίνουν μερικούς λουκουμάδες και στα ζώα τους, κυρίως στα βόδια για επιβράβευση στο μόχθο τους κατά την διάρκεια της χρονιάς.

Πουλουστρίνα και κάλαντα:

Φυσικά το αγαπημένο έθιμο των παιδιών δεν θα μπορούσε να λείπει από την λίστα μας.

Την ημέρα των Φώτων, τα παιδιά λένε τα γνωστά  κάλαντα των Θεοφανίων:

«Καλημέρα τζιαί τα φώτα τζιαί την πουλουστρίνα πρώτα». Αλλού πουλουστρένα και αλλού πλουμιστίρα. Η ουσία όμως μια είναι.

Τα κάλαντα τα λένε συνήθως στους παππούδες, γιαγιάδες και νονούς που με την σειρά τους, τους δίνουν την πουλουστρίνα(λεφτά).

Home